Coronafeirws (COVID-19)

Dilynwch canllawiau Llywodraeth Cymru sy'n berthnasol i bawb sy'n byw neu'n teithio yng Nghymru.

Ewch i wefan Llywodraeth Cymru i gael rhagor o wybodaeth am y canllawiau cyfredol.

Mae Natur a Ni yn cynnwys pobl Cymru mewn sgwrs genedlaethol am yr amgylchedd naturiol. Y nod yw datblygu gweledigaeth a rennir ar gyfer y flwyddyn 2050 ac ystyried y newidiadau y mae angen i ni eu gwneud cyn 2030 a 2050, fel unigolion ac fel sir. Mae Natur a Ni am annog pobl i feddwl am yr amgylchedd yr hoffent ei weld yn y dyfodol – a’i adael ar ôl ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol. Rydyn ni eisiau gwybod sut mae pobl yn teimlo am natur a sut hoffen nhw i berthynas cymdeithas â natur newid. Rydyn ni hefyd eisiau helpu pobl i feddwl am y newidiadau y gallwn ni i gyd eu mabwysiadu ein hunain i warchod natur a'r amgylchedd.

Un o'r ffyrdd o ymuno â'r sgwrs yw trwy gwblhau arolwg Natur a Ni. Mae’r arolwg mewn dwy ran, a dim ond ychydig funudau y mae’r cyntaf yn eu cymryd i’w chwblhau a’i chyflwyno ar-lein. Mae’r ail ran yn rhoi cyfle i ddweud ychydig mwy wrthym am yr hyn sy’n bwysig i chi a’r newidiadau yr ydych chi'n credu y mae angen i Gymru eu gwneud.

Dechreuwch yr arolwg

Fel rhan o’r sgwrs genedlaethol, mae Natur a Ni yn cynnal cyfres o ddigwyddiadau byw, rhyngweithiol, gyda dewis o ddyddiadau gwahanol. Mae'r gweminarau hyn yn rhad ac am ddim i'w mynychu a byddant yn para tua awr. Dewiswch y dyddiad sydd orau gennych a chofrestrwch ar y wefan hon. Yna byddwch yn derbyn e-bost i'ch atgoffa ychydig ddyddiau cyn y digwyddiad o'ch dewis.

Cofrestrwch ar gyfer digwyddiad ar-lein

Mae ambell i ffordd eraill y gallwch chi ddod yn rhan o Natur a Ni. Gallwch wirfoddoli ar gyfer un o'n grwpiau ffocws rhanbarthol neu lawr lwytho ein Pecyn Cymorth i Randdeiliaid, sy'n cynnwys cyngor ac awgrymiadau ar annog eraill i gymryd rhan yn Natur a Ni neu i gynnal eich sgwrs eich hun. Gallwch hefyd rannu eich gweledigaeth ar gyfer dyfodol ein hamgylchedd naturiol trwy lanlwytho geiriau, lluniau neu fideos yn uniongyrchol i'r wefan hon.

Gallwch chi gymryd rhan mewn cymaint o ffyrdd ag y dymunwch. Pa bynnag ffordd a ddewiswch, mae’r hyn sydd gennych i’w ddweud yn bwysig iawn i ni – rydym am gael sgwrs genedlaethol a byddem wrth ein bodd yn clywed eich barn.

Bydd dau brosiect newydd yn adfer ac yn gwella byd natur a'r amgylchedd yng Nghymru dros y blynyddoedd nesaf - newyddion ardderchog i fynd i'r afael â'r Argyfwng Natur.

Bydd y prosiectau, a ariennir trwy Raglen LIFE yr Undeb Ewropeaidd a Llywodraeth Cymru, yn sicrhau y bydd cyfanswm o £13.8 miliwn yn rhoi hwb sylweddol i heriau cadwraethol dros y pum mlynedd nesaf.
Bydd mwy na naw miliwn o bunnoedd yn cael eu buddsoddi i wella cyflwr pedair afon - y Teifi, y Cleddau, y Tywi a’r Wysg - 500km o’n hafonydd.
Bydd ychydig dros £4.5 miliwn yn gwarchod corsydd crynedig - sy’n cael eu henw oherwydd y ffordd mae'r mawndir yn crynu, yn llythrennol, o dan eich traed! Y mwyaf o'r corsydd crynedig sydd ar ôl yng Nghymru yw Cors Crymlyn, ar gyrion Abertawe.
Bydd ardaloedd eraill o gorsydd crynedig hefyd yn cael eu gwella, gan gynnwys yn Nhyddewi, Sir Benfro ac ym Mhen Llŷn. Mae angen gofal dwys ar bob un ohonynt oherwydd difrod a wnaed yn y gorffennol o ganlyniad i ddraenio, llygredd neu esgeulustod. Ond mae rhywogaethau prin iawn yn llechu yno o hyd - gan gynnwys pry cop mwyaf Prydain sef corryn arnofiol y gors galchog yng Nghrymlyn a glöyn byw brith y gors yn Sir Benfro a Gwynedd.
Yr allwedd i lwyddiant fydd gweithio'n agos gyda thirfeddianwyr, cymunedau a phartneriaid eraill.

Bydd Prosiect Pedair Afon yn:

  • Gwella cynefinoedd ac amodau afonydd ar gyfer pysgod mudol - yn arbennig yr eogiaid, llysywod pendoll y môr a'r afon, pennau lletwad a herlod. Disgwylir i ddyfrgwn a misglod perlog dŵr croyw elwa hefyd;
  • Adfer rhannau o afonydd sydd wedi’u sythu yn y gorffennol, fel eu bod yn ymdroelli unwaith eto - newyddion rhagorol i fywyd gwyllt. Ond bydd pobl yn cael budd o hyn hefyd oherwydd bydd arafu'r llif yn lleihau’r risg o lifogydd i gymunedau islaw yn y dyffryn;
  • Gweithio gyda ffermwyr i amddiffyn coridorau afonydd a sicrhau fod llai o waddodion a maetholion yn mynd i mewn i afonydd. Bydd hyn hefyd yn diogelu cyflenwadau dŵr yfed.
Bydd prosiect Corsydd Crynedig yn adfer saith Ardal Cadwraeth Arbennig – gyda phedwar o’r rhain yn Warchodfeydd Natur Cenedlaethol, trwy:
  • Sicrhau bod lefel y dŵr yn addas ar gyfer corsydd crynedig er mwyn iddyn nhw gynnal eu planhigion a’u creaduriaid arbenigol
  • Rheoli prysgwydd a rhywogaethau goresgynnol estron sy’n gallu mygu'r cynefin naturiol;
  • Ailgyflwyno pori traddodiadol;
  • Gwella mynediad fel y gall mwy o bobl fwynhau natur ar ei gorau.

Bydd Prosiect Pedair Afon yn cael ei redeg gan CNC mewn partneriaeth ag Awdurdod Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, Ymddiriedolaeth Adfer Afonydd, Coleg Sir Gâr a Coed Cadw, gyda chefnogaeth ariannol ychwanegol gan Dŵr Cymru.

Partneriaid CNC ar brosiect Corsydd Crynedig yw’r Ymddiredolaeth Genedlaethol ac Awdurdodau Parciau Cenedlaethol Eryri ac Arfordir Sir Benfro.

Testun trwy garedigrwydd CNC

Llun © Sean McHugh

5ed Adroddiad Adar y DU o Bryder Cadwraethol

Adroddiad y cyfeirir ato’n aml fel Rhestr Goch y DU ar gyfer adar, mae statws adar wedi’i adolygu ar bump achlysur bellach, gan ymwneud â’r DU, Ynysoedd y Sianel ac Ynys Manaw. Cyhoeddwyd yr adolygiad diweddaraf ym mis Rhagfyr 2021, dan y teitl Birds of Conservation Concern 5 (BOCC5).


Mae hwn yn diweddaru’r asesiad diwethaf yn 2015. Gan ddefnyddio meini prawf cyffredin, aeth arbenigwyr o wahanol sefydliadau anllywodraethol yn ymwneud ag adar, yn cynnwys yr Ymddiriedolaeth Adar Genedlaethol, ati i asesu 245 rhywogaeth a chanddynt boblogaethau magu, tramwyo neu aeafu yn y DU a chofnodi bob un ar restrau pryder cadwraethol Coch, Melyn neu Wyrdd.

Mae’r rhestr Goch bellach yn fwy nag erioed o’r blaen gan gynnwys 70 rhywogaeth, ac felly bron ddwywaith hyd yr hyn a gafwyd yn dilyn yr adolygiad cyntaf yn 1996. Ymysg y rhywogaethau newydd ar y rhestr mae’r wennol ddu, gwennol y bondo, y grugiar wen, y pibydd du, boda Montagu a’r llinos werdd. Mae’r rhestr Felen wedi tyfu o saith rhywogaeth. Ni welwyd unrhyw welliant yn statws cyffredinol rhywogaethau cysylltiedig â thir fferm ac ucheldir, nac ymfudwyr Affro-Palearctig.

Mae’n galonogol gweld fod y fronfraith, gwybedog brith, siglen lwyd, coch dan adain a tingoch du wedi symud oddi ar y rhestr Goch i’r rhestr Oren, ond mae’r tair rhywogaeth gyntaf yn parhau’n agos at drothwy’r rhestr Goch.

Caiff Birds of Conservation Concern ei lunio gan gyfuniad o sefydliadau mwyaf blaenllaw cadwraeth a monitro adar y DU gan adolygu statws adar mwyaf cyffredin y DU, Ynysoedd y Sianel ac Ynys Manaw. Mae’r adroddiad yn cydnabod ymdrechion anhygoel miloedd o archwilwyr gwirfoddol a phroffesiynol sydd wedi casglu data’n ymwneud â’n hadar, a hebddynt ni fyddai asesiad o’r fath yn bosib.




Addaswyd y testun o ffynhonnell y BTO Delwedd: Gwybedog Brith © CNC

Mae’r Conservation Partnership | Curlew Wales yn cynnwys manylion o Ardaloedd Pwysig ar gyfer y Gylfinir sy’n cynnig ffocws ar gyfer gweithgareddau cadwraethol i’r dyfodol. Lluniwyd Cynllun Gweithredu Cymru ar gyfer Adfer y Gylfinir gan Gylfinir Cymru / Curlew Wales yn dilyn argymhelliad Llywodraeth Cymru i hybu cadwraeth y Gylfinir Ewrasiaidd yng Nghymru. Mae angen dybryd am weithredu cadwraethol ar y cyd ar gyfer y DU a Chymru am fod yr aderyn ar y rhestr Goch o Adar sy’n achos Pryder Cadwraethol yng Nghymru.

Curlew

Y Gylfinir © Ymddiriedolaeth Adar Prydain (BTO)


Cyhoeddi argyfwng natur yng Nghymru

Ar 30 Mehefin 2021, datganodd y Senedd argyfwng natur yng Nghymru a chydnabuwyd ganddi fod yr argyfyngau natur a hinsawdd wedi'u cysylltu'n annatod. Mae hyn yn atgyfnerthu'r datganiad o argyfwng hinsawdd gan y Senedd yn 2019. Cadarnhaodd Llywodraeth Cymru yr oedd yn bwriadu sefydlu corff gwarchod amgylcheddol annibynnol i Gymru ac y bydd yn edrych ar dargedau bioamrywiaeth yng nghyd-destun fframwaith bioamrywiaeth byd-eang y Cenhedloedd Unedig a fframwaith y DU, sydd wrthi'n cael eu datblygu, ac i sicrhau bod targedau'n ysgogi camau gweithredu i fynd i’r afael â’r argyfyngau hinsawdd a natur.

Cofnod Cyfarfod Llawn y Senedd (wedi'i restru o dan Eitem 7 yn y Cyfarfod Llawn)




hedgehog

Cafwyd yr asesiad cynhwysfawr diwethaf o statws y 49 rhywogaeth o famaliaid a ganfyddir yng Nghymru yn 1995. Mae Cyflwr Mamaliaid yng Nghymru yn crynhoi ein gwybodaeth bresennol, gan adrodd ar feintiau poblogaethau, gwasgariadau daearyddol, tueddiadau ac, ar gyfer rhywogaethau cynhenid, eu statws Rhestr Goch Ranbarthol yn ôl safonau’r Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur.

Cafodd afancod a baeddod gwyllt eu heithrio o'r asesiad oherwydd ansicrwydd ynglŷn â'u statws yng Nghymru. Roedd y rhan fwyaf o rywogaethau naill ai wedi cynyddu (26%) neu’n sefydlog (43%) o ran eu niferoedd. Mae'r holl rywogaethau estron a gyflwynwyd i Gymru yn ddiweddar wedi cynyddu eu dosbarthiad daearyddol. Mae niferoedd yr holl rywogaethau sydd wedi ymsefydlu – hynny yw, pob rhywogaeth sydd wedi cyrraedd ers ffurfio'r Sianel, ond cyn diwedd y ddeuddegfed ganrif – hefyd wedi cynyddu neu'n sefydlog, ac eithrio'r llygoden ddu, sydd bellach o bosib wedi diflannu. Grwpiau ceirw a chigysyddion sydd â’r nifer fwyaf o rywogaethau â dosbarthiadau sy’n cynyddu; yn wir, mae pob rhywogaeth o geirw yng Nghymru bellach i’w canfod dros ardaloedd mwy eang nag ugain mlynedd yn ôl. I raddau helaeth, mae gan gnofilod, chwistlod, ysgyfarnogod brown a draenogod ddosbarthiadau sefydlog.Nid yw tueddiadau dosbarthiadau llygod yr ŷd a’r rhan fwyaf o ystlumod yn hysbys, o ganlyniad i newidiadau radical ym methodoleg cynnal arolygon dros amser. Yn achos nifer o rywogaethau, ceir diffyg cyffredinol o ran gwybodaeth fonitro.

Ar hyn o bryd, ceir llawer o gyfleoedd i warchod mamaliaid yng Nghymru. Mae Cymru’n
parhau i fod yn gadarnle i’r ffwlbart, er eu bod wedi diflannu bron yn gyfan gwbl o weddill y DU; mae’r ymdrechion presennol i atgyfnerthu poblogaeth y bele wedi bod yn hynod lwyddiannus; ac mae Ynys Môn yn parhau i fod yn ardal allweddol i’r wiwer goch. Ceir poblogaethau sylweddol hefyd o’r ystlum pedol mwyaf a lleiaf, gyda thystiolaeth o ledaeniad cynyddol tua'r gogledd, o bosib o ganlyniad i newid yn yr hinsawdd. Fodd bynnag, mae bywyd gwyllt yng Nghymru hefyd yn wynebu heriau o ganlyniad i’r twf mewn poblogaethau dynol, gofynion amaethyddiaeth a choedwigaeth, a phresenoldeb rhywogaethau estron goresgynnol. Drwy gyfres o astudiaethau achos, mae Cyflwr Mamaliaid yng Nghymru, yn gosod asesiadau o statws cadwraeth yn eu cyd-destun.

Cyhoeddi cyllid newydd ar gyfer prosiectau amgylcheddol mewn cymunedau yng Nghymru

Er mwyn nodi Diwrnod Amgylchedd y Byd (5 Mehefin), lansiwyd dau gynllun ariannu newydd i helpu pobl a chymunedau i greu lleoedd ar gyfer natur gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol mewn partneriaeth â Llywodraeth Cymru, sef:

• Lleoedd Lleol ar gyfer Natur

• Coetiroedd Cymunedol

Mae'r ddau gynllun bellach yn agored ar gyfer ceisiadau a gallwch ganfod y manylion llawn yn y dolenni canlynol:

Cyhoeddiad ariannu

Canllawiau ariannu Lleoedd Lleol ar gyfer Natur

Canllawiau ariannu Coetiroedd Cymunedol

Mae Llywodraeth Cymru wedi rhyddhau datganiad mewn perthynas â lansio'r cynlluniau hyn -darllenwch fwy yma

Mae’r cronfeydd yn cael eu trefnu ar y cyd gan Lywodraeth Cymru a Chronfa Treftadaeth y Loteri Genedlaethol, gyda’r Chronfa Treftadaeth y Loteri Genedlaethol yn delio â’r ceisiadau.

melyn

Mae Buglife Cymru wedi lansio ei Adroddiad Gwenyn dan Fygythiad Cymru, yr adroddiad cyntaf o’i fath i archwilio iechyd ein rhywogaethau gwenyn gwyllt sydd dan y bygythiad mwyaf. Mae’r adroddiad yn tynnu sylw at rai o wenwyn gwyllt mwyaf prin Cymru a’r rhai sydd dan y bygythiad mwyaf a’r pethau positif y gallwn ni ei wneud i helpu’r rhywogaethau hyn, gan sicrhau na fyddant yn marw allan yng Nghymru. Mae’r adroddiad wedi canfod bod saith math o’n gwenwyn wedi diflannu yng Nghymru, ac mae pump arall, fel y Wenynen durio fechan eddi hir (Andrena niveata) – ar fin diflannu’n llwyr. Mae mwyafrif y rhywogaethau gwenyn gwyllt a aseswyd gan yr adroddiad wedi dioddef dirywiad sylweddol, yn cynnwys y Gardwenynen feinlais (Bombus sylvarum) y mae ei phoblogaethau craidd bellach eu cyfyngu i Dde Cymru, gan godi pryderon ynghylch rhagolygon y rhywogaethau hyn i’r dyfodol.





Llun Buglife

Mae Ymddiriedolaeth y Bobl ar gyfer Rhywogaethau sydd mewn Perygl (PTES) wedi cynhyrchu canllaw newydd defnyddiol i ecolegwyr, rheolwyr tir ac ymgynghorwyr sy'n chwilio am gyngor ar sut i reoli mannau gwyrdd yn well i gefnogi poblogaethau draenogod yn lleol. Mae hyn yn cynnwys unrhyw fannau gwyrdd gan gynnwys parciau, meysydd hamdden, clybiau golff, mynwentydd, rhandiroedd a thiroedd ysgolion.

hedgehog

Hedgehog © David Cooper / PTES

Lansio Hyrwyddwyr Rhywogaethau Cymru

Mae menter Hyrwyddwyr Rhywogaethau Dolen Amgylchedd Cymru (DEC) yn gofyn i Aelodau’r Cynulliad roi cefnogaeth wleidyddol i warchod bywyd gwyllt arbennig a than fygythiad Cymru drwy ddod yn ‘Hyrwyddwyr Rhywogaethau’. Nod y prosiect yw tynnu sylw at amrywiaeth anhygoel byd natur yng Nghymru. Bydd Aelodau Cynulliad yn gallu hyrwyddo amrywiaeth eang o rywogaethau, o wyfyn cliradain Cymreig i ffwng o’r enw tafod y ddaear porffor, yr ystlum pedol mwyaf, llamhidydd yr harbwr ac aderyn rhydio mwyaf Ewrop, y gylfinir. Bydd gwaith yr Hyrwyddwyr Rhywogaethau’n bwysig er mwyn sicrhau bod Cymru’n cyrraedd y targed rhyngwladol o dan y Confensiwn ar Amrywiaeth Biolegol i atal colli bioamrywiaeth erbyn 2020. Bydd hefyd yn helpu i sicrhau bod Cymru’n cyflawni uchelgeisiau Deddf yr Amgylchedd (Cymru) a Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. Y rhywogaethau yw elfennau allweddol neu flociau adeiladu ein hecosystemau ni ac felly maen nhw’n hanfodol er mwyn cyflawni amcan dull o weithredu sy’n canolbwyntio ar ecosystemau.


Lansiad Hyrwyddwyr Rhywogaethau 15fed Mehefin © Nigel Pugh

Adolygiad o bryfed cop (Araneae) prin a than fygythiad Prydain Fawr

Mae Cymdeithas Arachnolegol Prydain wedi rhyddhau adroddiad ar gyflwr pryfed cop Prydain Fawr. Mae’r adroddiad a gomisiynwyd gan CNC yn cynnwys ‘Rhestr Goch’ o rywogaethau a ystyrir fel rhai dan fygythiad o ddiflannu ac mae’n dangos bod 16% o’n rhywogaethau dan fygythiad; mae 18 rhywogaeth yn cael eu hystyried fel rhai Mewn Perygl Allweddol, 30 Mewn Perygl a 54 yn Agored i Niwed. Credir fod tair rhywogaeth wedi diflannu. Hefyd mae Rhestr Ambr o rywogaethau nad ydynt yn cael eu hystyried fel rhai mewn perygl o ddiflannu’n llwyr eto, ond y mae difrifoldeb eu dirywiad yn achos pryder cadwriaethol, wedi cael ei llunio. Mae’r asesiadau’n defnyddio data o’r Cynllun Cofnodi

Pryfed Cop Cenedlaethol ar gyfer Cymru, Lloegr a’r Alban sy’n cynnwys y cyfnod hyd at ddiwedd 2013.

Mae’r adroddiad yn tynnu sylw at anghenion cadwraeth pryfed cop ac yn tynnu sylw at ymdrechion nodedig y gymuned sy’n gwirfoddoli i gofnodi.


Addaswyd y testun o ffynhonnell BAS
Four Spot Orb Weaver (Araneus quadratus) © British Arachnological Society

Cynlluniauard roed i at gyfnerthu'r bob logaeth belaod coed yng Nghymru

Mae Ymddiriedolaeth Natur Vincent yn anelu at ailgyflwyno poblogaeth iach o felaod coed i Gymru, sy'n famal brodorol i'r wlad. Mae bele'r coed (Martes martes), sydd tua maint cath ac yn aelod o deulu'r gwencïod, yn ffafrio byw yng nghoetiroedd. Roedd belaod coed yn arfer bod yn gyffredin ac yn byw ledled Cymru, ond mae'r boblogaeth wedi dirywio'n ddifrifol, ac mae wedi mynd mor isel nad yw'n debygol o wella heb ymyrraeth. Mae Ymddiriedolaeth Natur Vincent yn bwriadu atgyfnerthu'r boblogaeth drwy ddod â rhai belaod coed o boblogaeth iach yn yr Alban. Bydd hyn yn hybu'r niferoedd ac yn cynyddu'r amrywiaeth enynnol. Mae'r ymddiriedolaeth wedi cynnal astudiaeth ddichonoldeb, a rhan o hyn oedd dod o hyd i safleoedd a allai fod yn addas ar gyfer eu rhyddhau. Dewiswyd ardal yn y canolbarth fel safle ar gyfer eu rhyddhau, gan fod ganddi gynefinoedd coetir helaeth, mae dwysedd ei rhwydwaith ffyrdd yn isel, a phrin y ceir gwrthdaro â gweithgareddau dynol, megis saethu helwriaeth. Bydd nifer fach o felaod coed yn cael eu cymryd o safleoedd yn yr Alban, ac unwaith iddynt gael eu rhyddhau yng Nghymru, byddant yn cael eu holrhain yn fanwl â radio. Bydd hyn yn ein galluogi i fonitro lle maent yn sefydlu tiriogaethau, a byddwn yn asesu pa mor llwyddiannus oedd y rhyddhad. Bydd adfer poblogaeth iach o felaod coed yn cynnig posibiliadau sylweddol ar gyfer twristiaeth natur, drwy ddenu ymwelwyr i Gymru i weld belaod coed, fel sy'n digwydd yn yr Alban. Gallai coetiroedd a rheolwyr coetiroedd elwa hefyd, os yw belaod coed yn lleihau poblogaeth wiwerod llwyd, fel sydd wedi digwydd yn Iwerddon.

I ddarganfod mwy am y prosiect, ewch i wefan y prosiect adfer belaod coed.


Delwedd © Ymddiriedolaeth Natur Vincent

hedgehog street

Cyflwr Draenogod Prydain 2018

Caiff yr adroddia ei greu gan The People’s Trust for Endangered Species a’r British Hedgehog Preservation Society ac mae’n diweddaru canfyddiadau blaenorol ac yn disgrifio statws presennol draenogod Prydain ddegawd wedi iddynt gael eu henwi’n rhywogaeth â blaenoriaeth gadwraethol.

Mae’r dadansoddiad diweddaraf, a geir yn yr adroddiad, yn dangos gwahaniaeth amlwg rhwng poblogaethau gwledig a threfol. Mae poblogaethau gwledig yn prinhau tra bo poblogaethau trefol yn sefydlogi neu’n cynyddu.

Strategaeth Cadwraeth ar gyfer Draenog Gorllewin-Ewrop (Erinaceus europaeus) yn y Deyrnas Unedig (2015-2025)
Mae’r ddogfen yn crynhoi’r prif fygythiadau sy’n wynebu’r draenog yn y DU, ac yn cynllunio camau gweithredu ar gyfer y degawd nesaf ac yn ehangu ar waith strategol blaenorol.

Nodau cyffredinol y strategaeth yw:

1) (ardaloedd trefol / maestrefol): Sefydlogi poblogaethau mewn ardaloedd trefol / maestrefol erbyn 2025.

Rydym yn diffinio cwmpas y nod yma fel sefydlu poblogaethau sefydlog o ddraenogod mewn aneddiadau mawr ym mhob sir ar draws y DU.

2) (ardaloedd gwledig): I ddeall ac arddangos y paramedrau ecolegol sy’n cynnal poblogaethau hyfyw o ddraenogod gwledig erbyn 2025.

Hanes y Draenog

Mae draenog Gorllewin-Ewrop (Erinaceus europaeus) i’w ganfod trwy ardal helaeth o Ewrop. Mae wedi ei wasgaru’n eang trwy Brydain Fawr ac Iwerddon ond mae’n absennol o rai o ynysoedd Yr Alban.

Mewn ardaloedd gwledig, mae draenogod yn byw ar gyrion coetiroedd a chloddiau mewn doldiroedd a thir pori garw. Mewn trefi, maent yn defnyddio gerddi a glaswelltir amwynder, yn ogystal â mannau gwyrdd eraill. Rhwng mis Tachwedd a diwedd Mawrth, pan fo bwyd yn brin, bydd draenogod yn gaeafgysgu er mwyn arbed egni, ac yn segur ar y cyfan. Yn ystod gweddill y flwyddyn maent yn anifeiliaid nosol ar y cyfan, gan deithio dros ardaloedd o 10-50ha yn ystod yr haf, a thua 1-2km mewn un noson.

Prosiect Dôl Blodau Gwyllt

Efallai fod dolydd haf â fflach o liw blodau gwyllt i'w gweld ymhlith y glaswellt yn atgof pell erbyn hyn, gyda'r hydref ar ein gwarthaf, ond mae'n amser da i gnoi cil ac edrych ymlaen tuag at arddangosfa'r flwyddyn nesaf. Ychydig iawn o Ddolydd yr Iseldir sydd i'w cael yng Nghymru bellach. Mae'r prosiect hwn yn ceisio helpu i wrthdroi'r dirywiad, ac mae cynnydd da wedi'i wneud:

Llwyddiannau yng Nghymru

O ran y tegeirian llydanwyrdd, mae niferoedd na chofnodwyd mohonynt erioed o'r blaen wedi'u cyfrif yn Nôl Blodau Gwyllt Gwynedd, Caeau Tan y Bwlch - dwywaith cymaint â'r llynedd. Mae hadau o'r safle hwn wedi'u defnyddio i adfer tair dôl newydd yn y sir, gyda chribell felen ac effros yn arwyddion cynnar o lwyddiant.

Sir Benfro yw'r sir ddiweddaraf i adfer dolydd yn sgil y prosiect. Mae hadau o'r Ddôl Blodau Gwyllt, Dolydd y Mynydd, wedi'u gwasgaru'r haf hwn ar fferm gyfagos er mwyn dechrau ar y broses o greu oddeutu 3.5 acer o ddolydd blodau gwyllt yn y sir.

Cyn bo hir bydd gwaith ar y gweill i adfywio dôl blodau gwyllt yn Nyffryn Conwy. Ar ôl sawl blwyddyn o gynghori pobl sut i adfer dolydd o'r fath, bydd Dr Trevor Dines, Arbenigwr Botanegol yn Plantlife, yn dechrau ar y gwaith ei hun, gan ddefnyddio hadau a gafwyd gan Ddôl Blodau Gwyllt Conwy, Dôl y Mwsoglau, i adfer y ddôl blodau gwyllt.


delwedd © Plantlife Cymru

Diweddariad y Gronfa Natur £6m

Cyhoeddiad diweddar: Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi y noddir 18 yn rhagor o brosiectau cydweithrediadol yn rhan o'r fenter Cronfa Natur. Mae'r prosiectau'n amrywio o waith gwella dalgylchoedd afonydd ac ecosystemau morol i adfer mawnogydd a chreu pyllau. Daw hyn â'r cyfanswm i 20 prosiect. Am restr lawn a gwybodaeth ategol, ewch at adran Cronfa Natur gwefan Llywodraeth Cymru.

Bydd y Gronfa Natur £6m yn cael ei defnyddio i gefnogi gweithgaredd mewn saith ardal ddaearyddol a ddewiswyd neu Barthau Gweithredu Natur a ddewiswyd yn arbennig o ganlyniad i'r heriau a'r cyfleoedd y maent yn eu cyflwyno i fioamrywiaeth a gweithredu adnoddau naturiol Cymru. Y Parthau Gweithredu Natur yw:

  • Bannau Brycheiniog – yn arbennig dalgylchoedd Gwy ac Wysg
  • Mynyddoedd Cambria
  • Dyffryn Conwy
  • Arfordir Penfro
  • Cymoedd De Cymru
  • Y Berwyn a'r Migneint
  • Penrhyn Llŷn

  • Bydd y gronfa yn cynnal camau gweithredu ymarferol sy'n addas ar gyfer anghenion pob un o'r saith Parth Gweithredu Natur ac yn cyllido gweithgaredd sy'n mynd i'r afael â dirywiad yn ein bioamrywiaeth ac a fydd, ar yr un pryd, yn cyflawni manteision amgylcheddol, economaidd a chymdeithasol. Bydd hefyd yn cydnabod prosiectau sy'n dangos arloesiad, cydweithredu ac ymarfer da.

    Bydd blaenoriaeth arbennig yn cael ei rhoi i gamau gweithredu a fydd yn gwella dalgylchoedd afonydd, rheoli pysgodfeydd ac ecosystemau morol, camau sy'n gwella mannau gwyrdd naturiol, camau sy'n gwireddu potensial yn yr ucheldiroedd a chamau sy'n ysgogi ac yn datblygu'r budd cyfredol mewn talu am wasanaeth ecosystemol.

    Bydd Llywodraeth Cymru a Cyfoeth Naturiol Cymru yn gweithio'n agos â phartneriaid i ddarparu'r Gronfa, a fydd yn ategu gwaith sydd eisoes yn digwydd yn nhair ardal dreialu Cyfoeth Naturiol Cymru.

    Bydd nifer fechan o gynigion o'r tu allan i'r Parthau Gweithredu Natur yn cael eu hystyried os byddant yn dangos arloesiad a chydweithrediad ac os gallant gyflawni canlyniadau allweddol.

    Bydd Llywodraeth Cymru yn cynnal digwyddiadau yn y saith Parth Gweithredu Natur penodol i gynnal datblygiad prosiectau manwl.

    Gweithdai Cronfa Natur
    Mae Alun Davies, y Gweinidog Adnoddau Naturiol a Bwyd, wedi cyhoeddi camau newydd,a hyd at £6mn yn ychwaneg ar gyfer helpu atal colli bywyd gwyllt a chynefinoedd Cymru.

    Cam cyntaf y gwaith o ddatblygu'r Gronfa Natur oedd casglu syniadau gan randdeiliaid i'n helpuni i gynllunio'r gronfa mewn ffordd fydd yn cefnogi gweithredu ymarferol i gyflawni'r amcanion ageisir. Fel yr eglurwyd yn y gwahoddiad am syniadau, nid ymarfer yn gofyn am gynigion oedd hwn. Cafwyd dros 450 o syniadau ar gyfer y gronfa newydd gan amrywiaeth eang o ddiddordebau.Diolch i bawb a gyflwynodd eu syniadau. Rydym ni ar hyn o bryd yn adolygu'r rhain i gyd, ganedrych ar y cysylltiadau rhwng y syniadau, y themâu sy'n dod i'r amlwg a grwpiau daearyddolposibl er mwyn i ni allu symud y gronfa ymlaen a dynodi'r trefniadau cyllido iawn. Mae'r syniadau bellach i'w gweld ar ein gwefan. Bydd hyn yn eich galluogi i weld y themâu sy'ndod i'r amlwg a'r cysylltiadau rhwng y syniadau, a lle gellid sefydlu trefniadau i gydweithio wrthsymud i'r dyfodol.

    Cynhaliodd: Alun Davies Gynhadledd Cyflwr Natur yn y Sioe Fawr Amaethyddol er mwyn dwyn ynghyd cyrff bywyd gwyllt, tirfeddiannwyr a busnesau Cymru a chytuno ar arddull gytûn ar gyfer atal colli bioamrywiaeth Cymru.

    Galwodd y Gweinidog y gynhadledd yn dilyn cyhoeddi'r adroddiad Cyflwr Natur yn gynharach eleni. Tanlinellodd yr adroddiad grebachiad aruthrol amryw rywogaethau bywyd gwyllt a chynefinoedd yng Nghymru a ledled y DU.

    Atlas Amffibiaid ac Ymlusgiaid Ar-lein Cymru

    Pwrpas yr atlas hwn yw cofnodi’r amffibiaid a’r ymlusgiaid a welwyd yng Nghymru, a’ch annog chi i lenwi’r bylchau gobeithio!

    Mae’r cofnodion hyn yn adnodd hanfodol ar gyfer gwarchod y creaduriaid rhyfeddol yma. Gallwn greu darlun o ddosbarthiad y gwahanol rywogaethau a gweld ble y maent yn ffynnu a ble y maent yn cael trafferthion. Bydd hyn oll yn cyfrannu at y penderfyniadau a’r gwaith cadwraeth a wneir ar lawr gwlad.

    Arolwg ar Iechyd Coed

    Beth am i chi gymryd rhan mewn arolwg cenedlaethol i helpu gwyddonwyr i fonitro a gwarchod ein coed a’n coetiroedd? ‘Ysgyfaint byw’ ein hamgylchedd yw coed ac maen nhw’n gynefin i amrywiaeth eang o fywyd gwyllt ac yn helpu i frwydro yn erbyn newid yn yr hinsawdd. Nid oes angen gwybodaeth arbenigol. Cymerwch ran ac ewch i’r link isod i lawrlwytho arweiniad i Adnabod Coed, nodiadur yn y maes ac adnoddau eraill (Cymraeg a Saesneg) opalexplorenature.org/TreeSurvey

    Rhywogaethau yng Nghymru

    Amffibiaid ac Ymlusgiaid

    Adar

    Cennau

    Cadwraeth Mamaliaid

    Bryoffytau

    Anifeiliaid di asgwrn cefn

    Helpu Bywyd Gwyllt

    Garddio bywyd gwyllt