Coronafeirws (COVID-19)

Dilynwch canllawiau Llywodraeth Cymru sy'n berthnasol i bawb sy'n byw neu'n teithio yng Nghymru.

Ewch i wefan Llywodraeth Cymru i gael rhagor o wybodaeth am y canllawiau cyfredol.

Mae 17 prosiect yn cael cyfran o £3.78 miliwn o gyllid i helpu rhwydwaith Cymru o safleoedd tir a môr gwarchodedig i ffynnu, ac annog cymunedau lleol i gymryd rhan mewn cadwraeth natur.

Bydd y gronfa o fudd i amrywiaeth o rywogaethau gan gynnwys wystrys brodorol, madfallod cribog mawr, ystlumod, adar, a chacwn, a bydd yn helpu i fynd i'r afael â rhywogaethau estron goresgynnol. Bydd safleoedd gwarchodedig sy'n cynnal cynefinoedd gan gynnwys rhai morol, afonol, coetir hynafol, a dolydd gwair traddodiadol hefyd yn elwa ar yr arian. Bydd y prosiectau'n helpu pobl i gysylltu â natur a chymryd rhan mewn prosiectau gwyddonwyr-ddinasyddion.

Mae'r Gronfa Rhwydweithiau Natur yn cael ei darparu gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol yng Nghymru ar ran Llywodraeth Cymru ac mewn partneriaeth â Cyfoeth Naturiol Cymru.

Darllenwch ragor am y prosiectau llwyddiannus gan ddefnyddio'r dolenni isod.

CNC

Cronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol


Llaciau twyni yng Ngwarchodfa Natur Genedlaethol Cynffig © Sean McHugh

Parhaodd trafodaethau yn uwchgynhadledd COP 15 hyd yr oriau olaf cyn cymeradwyo cytundeb i roi dynoliaeth ar lwybr i fyw mewn cytgord â natur erbyn canol y ganrif. Mabwysiadwyd fframwaith bioamrywiaeth Kunming-Montreal yn ffurfiol yn yr uwchgynhadledd ac mae'n nodi pedwar nod byd-eang a 23 o dargedau i gyd wedi'u cynllunio i "atal a gwrthdroi colled bioamrywiaeth" erbyn 2030.

Mae'r cytundeb a lofnodwyd gan dros 200 o wledydd yn ymrwymo llywodraethau i warchod bron i draean o'r Ddaear ar gyfer natur erbyn 2030 wrth barchu hawliau pobl frodorol a chymunedau lleol.

Er mwyn cyflawni hyn, cytunwyd ar darged i sicrhau bod o leiaf 30 y cant o ardaloedd o ecosystemau daearol, dŵr mewndirol, ac arfordirol a morol diraddiedig yn cael eu hadfer yn effeithiol, er mwyn gwella bioamrywiaeth, a sicrhau bod swyddogaethau a gwasanaethau ecosystemau, cyfanrwydd a chysylltedd ecolegol yn destun adfer effeithiol.

Cytunwyd hefyd i osod targedau i wledydd leihau cymorthdaliadau yr ystyrir eu bod yn niweidiol i fyd natur; sefydlu mecanwaith newydd i rannu manteision cynhyrchion a adeiladir gan ddefnyddio data genetig o ficrobau, anifeiliaid a phlanhigion; nod o ysgogi $200 biliwn y flwyddyn mewn cyllid cyhoeddus a phreifat erbyn diwedd y ddegawd; galwad i bobl gael eu "hannog a'u galluogi i wneud dewisiadau defnyddio cynaliadwy"; mesurau i annog a galluogi busnes gan lywodraethau i sicrhau bod cwmnïau mawr a rhyngwladol yn datgelu "eu risgiau, dibyniaethau ac effeithiau ar fioamrywiaeth".

Mae'r fframwaith yn ei gwneud yn ofynnol i wledydd gydredeg â fframwaith bioamrywiaeth Kunming-Montreal mewn polisi domestig trwy ddiweddaru strategaethau a chynlluniau gweithredu bioamrywiaeth cenedlaethol. Mae'r cytundeb newydd yn pennu bod cynllunio, atebolrwydd a thryloywder y llywodraeth wedi'u gwreiddio i'r fframwaith mewn cyferbyniad â'r targedau Aichi blaenorol y methodd gwledydd eu cyrraedd erbyn dyddiad gorffen 2020.

Mae dolen i'r holl dargedau a gyhoeddwyd yn y gynhadledd i'w gweld yma ac mae dogfennau ategol i'w gweld yma.

Mynegodd rhai sylwedyddion siom yn yr iaith wannach nag y gobeithiwyd amdani ar ddefnydd a defnyddio plaladdwyr, a’r ddau beth yn sbardunau sylweddol o ran colli bioamrywiaeth. Nid oedd y term "natur bositif", y dywedodd rhai gwyddonwyr y byddai’n derm bioamrywiaeth cywerth â "sero net", yn ymddangos yn y cytundeb.

Mynychodd y Gweinidog Newid Hinsawdd, Julie James AS yr uwchgynhadledd a rhoi datganiad llafar yn y Senedd ar 10 Ionawr. Yn y datganiad, ymrwymodd y Gweinidog i weithredu fframwaith bioamrywiaeth Kunming-Montreal drwy ddatblygu targedau natur sy'n gyfreithiol rwymol, a ategir gan gynllun gweithredu bioamrywiaeth strategol newydd i Gymru.

Eglurodd y Gweinidog fod angen dull cymdeithas gyfan i ddarparu'r fframwaith byd-eang a bod angen sicrhau bod lleisiau cymunedau lleol yn cael eu clywed i helpu i lywio ein dull a chyfrannu ato, a myfyriodd ynghylch yr her o gael cyllid natur i mewn i Gymru heb y gwyrddgalchu.

Roedd mabwysiadu cynllun gweithredu ar Lywodraethau is-genedlaethol, dinasoedd ac awdurdodau lleol eraill ar gyfer bioamrywiaeth yn arwyddocaol a bydd Cymru'n gweithio gyda Llywodraethau rhanbarthol ac is-genedlaethol i rannu gwybodaeth i hyrwyddo a chyflawni camau dros fyd natur. Yn y cam pwysig hwn mae’r Cenhedloedd Unedig yn cydnabod yn ffurfiol y rôl hanfodol y mae llywodraethau is-genedlaethol a lleol yn ei chwarae wrth sbarduno achyflawni camau dros fyd natur.

Bydd dau brosiect newydd yn adfer ac yn gwella byd natur a'r amgylchedd yng Nghymru dros y blynyddoedd nesaf - newyddion ardderchog i fynd i'r afael â'r Argyfwng Natur.

Bydd y prosiectau, a ariennir trwy Raglen LIFE yr Undeb Ewropeaidd a Llywodraeth Cymru, yn sicrhau y bydd cyfanswm o £13.8 miliwn yn rhoi hwb sylweddol i heriau cadwraethol dros y pum mlynedd nesaf.
Bydd mwy na naw miliwn o bunnoedd yn cael eu buddsoddi i wella cyflwr pedair afon - y Teifi, y Cleddau, y Tywi a’r Wysg - 500km o’n hafonydd.
Bydd ychydig dros £4.5 miliwn yn gwarchod corsydd crynedig - sy’n cael eu henw oherwydd y ffordd mae'r mawndir yn crynu, yn llythrennol, o dan eich traed! Y mwyaf o'r corsydd crynedig sydd ar ôl yng Nghymru yw Cors Crymlyn, ar gyrion Abertawe.
Bydd ardaloedd eraill o gorsydd crynedig hefyd yn cael eu gwella, gan gynnwys yn Nhyddewi, Sir Benfro ac ym Mhen Llŷn. Mae angen gofal dwys ar bob un ohonynt oherwydd difrod a wnaed yn y gorffennol o ganlyniad i ddraenio, llygredd neu esgeulustod. Ond mae rhywogaethau prin iawn yn llechu yno o hyd - gan gynnwys pry cop mwyaf Prydain sef corryn arnofiol y gors galchog yng Nghrymlyn a glöyn byw brith y gors yn Sir Benfro a Gwynedd.
Yr allwedd i lwyddiant fydd gweithio'n agos gyda thirfeddianwyr, cymunedau a phartneriaid eraill.

Bydd Prosiect Pedair Afon yn:

  • Gwella cynefinoedd ac amodau afonydd ar gyfer pysgod mudol - yn arbennig yr eogiaid, llysywod pendoll y môr a'r afon, pennau lletwad a herlod. Disgwylir i ddyfrgwn a misglod perlog dŵr croyw elwa hefyd;
  • Adfer rhannau o afonydd sydd wedi’u sythu yn y gorffennol, fel eu bod yn ymdroelli unwaith eto - newyddion rhagorol i fywyd gwyllt. Ond bydd pobl yn cael budd o hyn hefyd oherwydd bydd arafu'r llif yn lleihau’r risg o lifogydd i gymunedau islaw yn y dyffryn;
  • Gweithio gyda ffermwyr i amddiffyn coridorau afonydd a sicrhau fod llai o waddodion a maetholion yn mynd i mewn i afonydd. Bydd hyn hefyd yn diogelu cyflenwadau dŵr yfed.
Bydd prosiect Corsydd Crynedig yn adfer saith Ardal Cadwraeth Arbennig – gyda phedwar o’r rhain yn Warchodfeydd Natur Cenedlaethol, trwy:
  • Sicrhau bod lefel y dŵr yn addas ar gyfer corsydd crynedig er mwyn iddyn nhw gynnal eu planhigion a’u creaduriaid arbenigol
  • Rheoli prysgwydd a rhywogaethau goresgynnol estron sy’n gallu mygu'r cynefin naturiol;
  • Ailgyflwyno pori traddodiadol;
  • Gwella mynediad fel y gall mwy o bobl fwynhau natur ar ei gorau.

Bydd Prosiect Pedair Afon yn cael ei redeg gan CNC mewn partneriaeth ag Awdurdod Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, Ymddiriedolaeth Adfer Afonydd, Coleg Sir Gâr a Coed Cadw, gyda chefnogaeth ariannol ychwanegol gan Dŵr Cymru.

Partneriaid CNC ar brosiect Corsydd Crynedig yw’r Ymddiredolaeth Genedlaethol ac Awdurdodau Parciau Cenedlaethol Eryri ac Arfordir Sir Benfro.

Testun trwy garedigrwydd CNC

Llun © Sean McHugh

Crynodeb o'r gynhadledd

Mwynhaodd y cynadleddwyr raglen amrywiol yn y gynhadledd eleni ble roedd y trafod yn cynnwys polisïau cenedlaethol a mentrau adfer natur, gwaith cadwraeth forol, y Gwasanaeth Natur Cenedlaethol, ariannu natur, a gwaith partneriaethau natur lleol a grwpiau cymunedol. Dysgon ni am gofnodi hen goed a choed hynafol a mesurau bioddiogelwch. Cawsom hefyd fewnwelediad i ddatblygiad y rhaglen Natur am Byth a chanfyddiadau rhagarweiniol Natur a Ni - cadwraeth gyda phobl Cymru ynghylch dyfodol amgylchedd naturiol Cymru.

Mae cyhoeddiad cynhadledd allweddol gan Lywodraeth Cymru wedi treblu’r targed ar gyfer adfer mawndiroedd er mwyn hybu adferiad byd natur a mynd i’r afael â newid hinsawdd.

Gallwch wylio holl sesiynau'r gynhadledd yma.

Roedd bore Diwrnod 1 y gynhadledd yn canolbwyntio ar argymhellion y Biodiversity Dive Deep i ddatblygu set o gamau gweithredu ar y cyd y gallwn eu cymryd yng Nghymru er mwyn cefnogi adferiad byd natur. Dewiswyd y targed 30x30 fel ffocws strategol at ddiben yr argymhellion manwl. Mae 30x30 yn cyfeirio at warchod a rheoli'n effeithiol o leiaf 30% o'n tir, dŵr croyw a môr ar gyfer byd natur erbyn 2030. Mae'n un o nifer o dargedau sy'n rhan o Fframwaith Bioamrywiaeth Byd-eang newydd y cytunir arno yn COP15 yn ddiweddarach eleni.

Bydd hyn yn bwydo i mewn i adolygiad o'r Polisi Adnoddau Naturiol a'r Strategaeth Bioamrywiaeth Genedlaethol (y Cynllun Gweithredu Adfer Natur ar hyn o bryd) er mwyn adlewyrchu’r argymhellion manwl a'r Fframwaith Bioamrywiaeth Byd-eang ar ôl 2020

Gallwch ddarllen yr argymhellion Biodiversity Deep Dive yma

Yn y tymor hwy, bydd Llywodraeth Cymru yn datblygu deddfwriaeth sylfaenol er mwyn gosod targedau adfer natur trosfwaol a sefydlu corff llywodraethu amgylcheddol, a chyfres o dargedau adfer natur statudol manylach sy’n canolbwyntio ar gyflawni canlyniadau amgylcheddol a chyflawni cyfraniad Cymru tuag at fframwaith bioamrywiaeth fyd-eang ôl 2020.

Mae CNC wedi cyhoeddi adroddiad ymchwil Natur a Ni sy’n crynhoi canfyddiadau cam cyntaf y sgwrs genedlaethol ar ba ddyfodol yr ydym ei eisiau ar gyfer ein hamgylchedd naturiol yng Nghymru. Mynegodd ymatebwyr bryderon am yr amgylchedd yng Nghymru, a’r 3 prif bryder a nodwyd yw:

  • Pryder 1: dirywiad neu ddifodiant anifeiliaid a phlanhigion
  • Pryder 2: newid hinsawdd
  • Pryder 3: llygru afonydd, llynnoedd a dŵr daear.

Mae’r adroddiad hwn yn nodi canfyddiadau cam 1 o sgwrs genedlaethol am amgylchedd naturiol Cymru. Comisiynwyd y sgwrs genedlaethol ‘Natur a Ni’ gan Gyfoeth Naturiol Cymru i ddatblygu gweledigaeth gyffredin ar gyfer dyfodol amgylchedd naturiol Cymru. Bydd cam 2 o’r sgwrs genedlaethol yn cynnwys mesurau i ehangu’r drafodaeth er mwyn cyrraedd unigolion o gymunedau sy’n cael eu tangynrychioli hyd heddiw.

Darllenwch fwy yma

5ed Adroddiad Adar y DU o Bryder Cadwraethol

Adroddiad y cyfeirir ato’n aml fel Rhestr Goch y DU ar gyfer adar, mae statws adar wedi’i adolygu ar bump achlysur bellach, gan ymwneud â’r DU, Ynysoedd y Sianel ac Ynys Manaw. Cyhoeddwyd yr adolygiad diweddaraf ym mis Rhagfyr 2021, dan y teitl Birds of Conservation Concern 5 (BOCC5).


Mae hwn yn diweddaru’r asesiad diwethaf yn 2015. Gan ddefnyddio meini prawf cyffredin, aeth arbenigwyr o wahanol sefydliadau anllywodraethol yn ymwneud ag adar, yn cynnwys yr Ymddiriedolaeth Adar Genedlaethol, ati i asesu 245 rhywogaeth a chanddynt boblogaethau magu, tramwyo neu aeafu yn y DU a chofnodi bob un ar restrau pryder cadwraethol Coch, Melyn neu Wyrdd.

Mae’r rhestr Goch bellach yn fwy nag erioed o’r blaen gan gynnwys 70 rhywogaeth, ac felly bron ddwywaith hyd yr hyn a gafwyd yn dilyn yr adolygiad cyntaf yn 1996. Ymysg y rhywogaethau newydd ar y rhestr mae’r wennol ddu, gwennol y bondo, y grugiar wen, y pibydd du, boda Montagu a’r llinos werdd. Mae’r rhestr Felen wedi tyfu o saith rhywogaeth. Ni welwyd unrhyw welliant yn statws cyffredinol rhywogaethau cysylltiedig â thir fferm ac ucheldir, nac ymfudwyr Affro-Palearctig.

Mae’n galonogol gweld fod y fronfraith, gwybedog brith, siglen lwyd, coch dan adain a tingoch du wedi symud oddi ar y rhestr Goch i’r rhestr Oren, ond mae’r tair rhywogaeth gyntaf yn parhau’n agos at drothwy’r rhestr Goch.

Caiff Birds of Conservation Concern ei lunio gan gyfuniad o sefydliadau mwyaf blaenllaw cadwraeth a monitro adar y DU gan adolygu statws adar mwyaf cyffredin y DU, Ynysoedd y Sianel ac Ynys Manaw. Mae’r adroddiad yn cydnabod ymdrechion anhygoel miloedd o archwilwyr gwirfoddol a phroffesiynol sydd wedi casglu data’n ymwneud â’n hadar, a hebddynt ni fyddai asesiad o’r fath yn bosib.




Addaswyd y testun o ffynhonnell y BTO Delwedd: Gwybedog Brith © CNC

Mae’r Conservation Partnership | Curlew Wales yn cynnwys manylion o Ardaloedd Pwysig ar gyfer y Gylfinir sy’n cynnig ffocws ar gyfer gweithgareddau cadwraethol i’r dyfodol. Lluniwyd Cynllun Gweithredu Cymru ar gyfer Adfer y Gylfinir gan Gylfinir Cymru / Curlew Wales yn dilyn argymhelliad Llywodraeth Cymru i hybu cadwraeth y Gylfinir Ewrasiaidd yng Nghymru. Mae angen dybryd am weithredu cadwraethol ar y cyd ar gyfer y DU a Chymru am fod yr aderyn ar y rhestr Goch o Adar sy’n achos Pryder Cadwraethol yng Nghymru.

Curlew

Y Gylfinir © Ymddiriedolaeth Adar Prydain (BTO)


Cyhoeddi argyfwng natur yng Nghymru

Ar 30 Mehefin 2021, datganodd y Senedd argyfwng natur yng Nghymru a chydnabuwyd ganddi fod yr argyfyngau natur a hinsawdd wedi'u cysylltu'n annatod. Mae hyn yn atgyfnerthu'r datganiad o argyfwng hinsawdd gan y Senedd yn 2019. Cadarnhaodd Llywodraeth Cymru yr oedd yn bwriadu sefydlu corff gwarchod amgylcheddol annibynnol i Gymru ac y bydd yn edrych ar dargedau bioamrywiaeth yng nghyd-destun fframwaith bioamrywiaeth byd-eang y Cenhedloedd Unedig a fframwaith y DU, sydd wrthi'n cael eu datblygu, ac i sicrhau bod targedau'n ysgogi camau gweithredu i fynd i’r afael â’r argyfyngau hinsawdd a natur.

Cofnod Cyfarfod Llawn y Senedd (wedi'i restru o dan Eitem 7 yn y Cyfarfod Llawn)




hedgehog

Cafwyd yr asesiad cynhwysfawr diwethaf o statws y 49 rhywogaeth o famaliaid a ganfyddir yng Nghymru yn 1995. Mae Cyflwr Mamaliaid yng Nghymru yn crynhoi ein gwybodaeth bresennol, gan adrodd ar feintiau poblogaethau, gwasgariadau daearyddol, tueddiadau ac, ar gyfer rhywogaethau cynhenid, eu statws Rhestr Goch Ranbarthol yn ôl safonau’r Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur.

Cafodd afancod a baeddod gwyllt eu heithrio o'r asesiad oherwydd ansicrwydd ynglŷn â'u statws yng Nghymru. Roedd y rhan fwyaf o rywogaethau naill ai wedi cynyddu (26%) neu’n sefydlog (43%) o ran eu niferoedd. Mae'r holl rywogaethau estron a gyflwynwyd i Gymru yn ddiweddar wedi cynyddu eu dosbarthiad daearyddol. Mae niferoedd yr holl rywogaethau sydd wedi ymsefydlu – hynny yw, pob rhywogaeth sydd wedi cyrraedd ers ffurfio'r Sianel, ond cyn diwedd y ddeuddegfed ganrif – hefyd wedi cynyddu neu'n sefydlog, ac eithrio'r llygoden ddu, sydd bellach o bosib wedi diflannu. Grwpiau ceirw a chigysyddion sydd â’r nifer fwyaf o rywogaethau â dosbarthiadau sy’n cynyddu; yn wir, mae pob rhywogaeth o geirw yng Nghymru bellach i’w canfod dros ardaloedd mwy eang nag ugain mlynedd yn ôl. I raddau helaeth, mae gan gnofilod, chwistlod, ysgyfarnogod brown a draenogod ddosbarthiadau sefydlog.Nid yw tueddiadau dosbarthiadau llygod yr ŷd a’r rhan fwyaf o ystlumod yn hysbys, o ganlyniad i newidiadau radical ym methodoleg cynnal arolygon dros amser. Yn achos nifer o rywogaethau, ceir diffyg cyffredinol o ran gwybodaeth fonitro.

Ar hyn o bryd, ceir llawer o gyfleoedd i warchod mamaliaid yng Nghymru. Mae Cymru’n
parhau i fod yn gadarnle i’r ffwlbart, er eu bod wedi diflannu bron yn gyfan gwbl o weddill y DU; mae’r ymdrechion presennol i atgyfnerthu poblogaeth y bele wedi bod yn hynod lwyddiannus; ac mae Ynys Môn yn parhau i fod yn ardal allweddol i’r wiwer goch. Ceir poblogaethau sylweddol hefyd o’r ystlum pedol mwyaf a lleiaf, gyda thystiolaeth o ledaeniad cynyddol tua'r gogledd, o bosib o ganlyniad i newid yn yr hinsawdd. Fodd bynnag, mae bywyd gwyllt yng Nghymru hefyd yn wynebu heriau o ganlyniad i’r twf mewn poblogaethau dynol, gofynion amaethyddiaeth a choedwigaeth, a phresenoldeb rhywogaethau estron goresgynnol. Drwy gyfres o astudiaethau achos, mae Cyflwr Mamaliaid yng Nghymru, yn gosod asesiadau o statws cadwraeth yn eu cyd-destun.

melyn

Mae Buglife Cymru wedi lansio ei Adroddiad Gwenyn dan Fygythiad Cymru, yr adroddiad cyntaf o’i fath i archwilio iechyd ein rhywogaethau gwenyn gwyllt sydd dan y bygythiad mwyaf. Mae’r adroddiad yn tynnu sylw at rai o wenwyn gwyllt mwyaf prin Cymru a’r rhai sydd dan y bygythiad mwyaf a’r pethau positif y gallwn ni ei wneud i helpu’r rhywogaethau hyn, gan sicrhau na fyddant yn marw allan yng Nghymru. Mae’r adroddiad wedi canfod bod saith math o’n gwenwyn wedi diflannu yng Nghymru, ac mae pump arall, fel y Wenynen durio fechan eddi hir (Andrena niveata) – ar fin diflannu’n llwyr. Mae mwyafrif y rhywogaethau gwenyn gwyllt a aseswyd gan yr adroddiad wedi dioddef dirywiad sylweddol, yn cynnwys y Gardwenynen feinlais (Bombus sylvarum) y mae ei phoblogaethau craidd bellach eu cyfyngu i Dde Cymru, gan godi pryderon ynghylch rhagolygon y rhywogaethau hyn i’r dyfodol.





Llun Buglife

Mae Ymddiriedolaeth y Bobl ar gyfer Rhywogaethau sydd mewn Perygl (PTES) wedi cynhyrchu canllaw newydd defnyddiol i ecolegwyr, rheolwyr tir ac ymgynghorwyr sy'n chwilio am gyngor ar sut i reoli mannau gwyrdd yn well i gefnogi poblogaethau draenogod yn lleol. Mae hyn yn cynnwys unrhyw fannau gwyrdd gan gynnwys parciau, meysydd hamdden, clybiau golff, mynwentydd, rhandiroedd a thiroedd ysgolion.

hedgehog

Hedgehog © David Cooper / PTES

Lansio Hyrwyddwyr Rhywogaethau Cymru

Mae menter Hyrwyddwyr Rhywogaethau Dolen Amgylchedd Cymru (DEC) yn gofyn i Aelodau’r Cynulliad roi cefnogaeth wleidyddol i warchod bywyd gwyllt arbennig a than fygythiad Cymru drwy ddod yn ‘Hyrwyddwyr Rhywogaethau’. Nod y prosiect yw tynnu sylw at amrywiaeth anhygoel byd natur yng Nghymru. Bydd Aelodau Cynulliad yn gallu hyrwyddo amrywiaeth eang o rywogaethau, o wyfyn cliradain Cymreig i ffwng o’r enw tafod y ddaear porffor, yr ystlum pedol mwyaf, llamhidydd yr harbwr ac aderyn rhydio mwyaf Ewrop, y gylfinir. Bydd gwaith yr Hyrwyddwyr Rhywogaethau’n bwysig er mwyn sicrhau bod Cymru’n cyrraedd y targed rhyngwladol o dan y Confensiwn ar Amrywiaeth Biolegol i atal colli bioamrywiaeth erbyn 2020. Bydd hefyd yn helpu i sicrhau bod Cymru’n cyflawni uchelgeisiau Deddf yr Amgylchedd (Cymru) a Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. Y rhywogaethau yw elfennau allweddol neu flociau adeiladu ein hecosystemau ni ac felly maen nhw’n hanfodol er mwyn cyflawni amcan dull o weithredu sy’n canolbwyntio ar ecosystemau.


Lansiad Hyrwyddwyr Rhywogaethau 15fed Mehefin © Nigel Pugh

Adolygiad o bryfed cop (Araneae) prin a than fygythiad Prydain Fawr

Mae Cymdeithas Arachnolegol Prydain wedi rhyddhau adroddiad ar gyflwr pryfed cop Prydain Fawr. Mae’r adroddiad a gomisiynwyd gan CNC yn cynnwys ‘Rhestr Goch’ o rywogaethau a ystyrir fel rhai dan fygythiad o ddiflannu ac mae’n dangos bod 16% o’n rhywogaethau dan fygythiad; mae 18 rhywogaeth yn cael eu hystyried fel rhai Mewn Perygl Allweddol, 30 Mewn Perygl a 54 yn Agored i Niwed. Credir fod tair rhywogaeth wedi diflannu. Hefyd mae Rhestr Ambr o rywogaethau nad ydynt yn cael eu hystyried fel rhai mewn perygl o ddiflannu’n llwyr eto, ond y mae difrifoldeb eu dirywiad yn achos pryder cadwriaethol, wedi cael ei llunio. Mae’r asesiadau’n defnyddio data o’r Cynllun Cofnodi

Pryfed Cop Cenedlaethol ar gyfer Cymru, Lloegr a’r Alban sy’n cynnwys y cyfnod hyd at ddiwedd 2013.

Mae’r adroddiad yn tynnu sylw at anghenion cadwraeth pryfed cop ac yn tynnu sylw at ymdrechion nodedig y gymuned sy’n gwirfoddoli i gofnodi.


Addaswyd y testun o ffynhonnell BAS
Four Spot Orb Weaver (Araneus quadratus) © British Arachnological Society

Cynlluniauard roed i at gyfnerthu'r bob logaeth belaod coed yng Nghymru

Mae Ymddiriedolaeth Natur Vincent yn anelu at ailgyflwyno poblogaeth iach o felaod coed i Gymru, sy'n famal brodorol i'r wlad. Mae bele'r coed (Martes martes), sydd tua maint cath ac yn aelod o deulu'r gwencïod, yn ffafrio byw yng nghoetiroedd. Roedd belaod coed yn arfer bod yn gyffredin ac yn byw ledled Cymru, ond mae'r boblogaeth wedi dirywio'n ddifrifol, ac mae wedi mynd mor isel nad yw'n debygol o wella heb ymyrraeth. Mae Ymddiriedolaeth Natur Vincent yn bwriadu atgyfnerthu'r boblogaeth drwy ddod â rhai belaod coed o boblogaeth iach yn yr Alban. Bydd hyn yn hybu'r niferoedd ac yn cynyddu'r amrywiaeth enynnol. Mae'r ymddiriedolaeth wedi cynnal astudiaeth ddichonoldeb, a rhan o hyn oedd dod o hyd i safleoedd a allai fod yn addas ar gyfer eu rhyddhau. Dewiswyd ardal yn y canolbarth fel safle ar gyfer eu rhyddhau, gan fod ganddi gynefinoedd coetir helaeth, mae dwysedd ei rhwydwaith ffyrdd yn isel, a phrin y ceir gwrthdaro â gweithgareddau dynol, megis saethu helwriaeth. Bydd nifer fach o felaod coed yn cael eu cymryd o safleoedd yn yr Alban, ac unwaith iddynt gael eu rhyddhau yng Nghymru, byddant yn cael eu holrhain yn fanwl â radio. Bydd hyn yn ein galluogi i fonitro lle maent yn sefydlu tiriogaethau, a byddwn yn asesu pa mor llwyddiannus oedd y rhyddhad. Bydd adfer poblogaeth iach o felaod coed yn cynnig posibiliadau sylweddol ar gyfer twristiaeth natur, drwy ddenu ymwelwyr i Gymru i weld belaod coed, fel sy'n digwydd yn yr Alban. Gallai coetiroedd a rheolwyr coetiroedd elwa hefyd, os yw belaod coed yn lleihau poblogaeth wiwerod llwyd, fel sydd wedi digwydd yn Iwerddon.

I ddarganfod mwy am y prosiect, ewch i wefan y prosiect adfer belaod coed.


Delwedd © Ymddiriedolaeth Natur Vincent

Prosiect Dôl Blodau Gwyllt

Efallai fod dolydd haf â fflach o liw blodau gwyllt i'w gweld ymhlith y glaswellt yn atgof pell erbyn hyn, gyda'r hydref ar ein gwarthaf, ond mae'n amser da i gnoi cil ac edrych ymlaen tuag at arddangosfa'r flwyddyn nesaf. Ychydig iawn o Ddolydd yr Iseldir sydd i'w cael yng Nghymru bellach. Mae'r prosiect hwn yn ceisio helpu i wrthdroi'r dirywiad, ac mae cynnydd da wedi'i wneud:

Llwyddiannau yng Nghymru

O ran y tegeirian llydanwyrdd, mae niferoedd na chofnodwyd mohonynt erioed o'r blaen wedi'u cyfrif yn Nôl Blodau Gwyllt Gwynedd, Caeau Tan y Bwlch - dwywaith cymaint â'r llynedd. Mae hadau o'r safle hwn wedi'u defnyddio i adfer tair dôl newydd yn y sir, gyda chribell felen ac effros yn arwyddion cynnar o lwyddiant.

Sir Benfro yw'r sir ddiweddaraf i adfer dolydd yn sgil y prosiect. Mae hadau o'r Ddôl Blodau Gwyllt, Dolydd y Mynydd, wedi'u gwasgaru'r haf hwn ar fferm gyfagos er mwyn dechrau ar y broses o greu oddeutu 3.5 acer o ddolydd blodau gwyllt yn y sir.

Cyn bo hir bydd gwaith ar y gweill i adfywio dôl blodau gwyllt yn Nyffryn Conwy. Ar ôl sawl blwyddyn o gynghori pobl sut i adfer dolydd o'r fath, bydd Dr Trevor Dines, Arbenigwr Botanegol yn Plantlife, yn dechrau ar y gwaith ei hun, gan ddefnyddio hadau a gafwyd gan Ddôl Blodau Gwyllt Conwy, Dôl y Mwsoglau, i adfer y ddôl blodau gwyllt.


delwedd © Plantlife Cymru

Atlas Amffibiaid ac Ymlusgiaid Ar-lein Cymru

Pwrpas yr atlas hwn yw cofnodi’r amffibiaid a’r ymlusgiaid a welwyd yng Nghymru, a’ch annog chi i lenwi’r bylchau gobeithio!

Mae’r cofnodion hyn yn adnodd hanfodol ar gyfer gwarchod y creaduriaid rhyfeddol yma. Gallwn greu darlun o ddosbarthiad y gwahanol rywogaethau a gweld ble y maent yn ffynnu a ble y maent yn cael trafferthion. Bydd hyn oll yn cyfrannu at y penderfyniadau a’r gwaith cadwraeth a wneir ar lawr gwlad.

Arolwg ar Iechyd Coed

Beth am i chi gymryd rhan mewn arolwg cenedlaethol i helpu gwyddonwyr i fonitro a gwarchod ein coed a’n coetiroedd? ‘Ysgyfaint byw’ ein hamgylchedd yw coed ac maen nhw’n gynefin i amrywiaeth eang o fywyd gwyllt ac yn helpu i frwydro yn erbyn newid yn yr hinsawdd. Nid oes angen gwybodaeth arbenigol. Cymerwch ran ac ewch i’r link isod i lawrlwytho arweiniad i Adnabod Coed, nodiadur yn y maes ac adnoddau eraill (Cymraeg a Saesneg) opalexplorenature.org/TreeSurvey

Rhywogaethau yng Nghymru

Amffibiaid ac Ymlusgiaid

Adar

Cennau

Cadwraeth Mamaliaid

Bryoffytau

Anifeiliaid di asgwrn cefn

Helpu Bywyd Gwyllt

Garddio bywyd gwyllt