Coronafeirws (COVID-19)

Anfonwn ein dymuniadau gorau at bawb yn ystod y cyfnod anodd hwn. Cadwch at y neges gan y llywodraeth ac diogelu Cymru.

Rydym yn annog unrhyw un gartref sydd â llecyn yn yr awyr agored i neilltuo amser i'w fwynhau os yw'n gallu, ac i gadw llygad yn agored am fywyd gwyllt neu neilltuo amser i wneud gwaith garddio sy’n ystyriol o fywyd gwyllt. Mae rhagor o fanylion ar gael ar ein tudalennau gwe o ran sut y gallwch chi a'ch teulu fwynhau byd natur gartref.

Gallwch gadw mewn cysylltiad â PBC drwy ein cyfrif Twitter neu drwy e-bost.

Cyhoeddi argyfwng natur yng Nghymru

Ar 30 Mehefin 2021, datganodd y Senedd argyfwng natur yng Nghymru a chydnabuwyd ganddi fod yr argyfyngau natur a hinsawdd wedi'u cysylltu'n annatod. Mae hyn yn atgyfnerthu'r datganiad o argyfwng hinsawdd gan y Senedd yn 2019. Cadarnhaodd Llywodraeth Cymru yr oedd yn bwriadu sefydlu corff gwarchod amgylcheddol annibynnol i Gymru ac y bydd yn edrych ar dargedau bioamrywiaeth yng nghyd-destun fframwaith bioamrywiaeth byd-eang y Cenhedloedd Unedig a fframwaith y DU, sydd wrthi'n cael eu datblygu, ac i sicrhau bod targedau'n ysgogi camau gweithredu i fynd i’r afael â’r argyfyngau hinsawdd a natur.

Cofnod Cyfarfod Llawn y Senedd (wedi'i restru o dan Eitem 7 yn y Cyfarfod Llawn)




hedgehog

Cafwyd yr asesiad cynhwysfawr diwethaf o statws y 49 rhywogaeth o famaliaid a ganfyddir yng Nghymru yn 1995. Mae Cyflwr Mamaliaid yng Nghymru yn crynhoi ein gwybodaeth bresennol, gan adrodd ar feintiau poblogaethau, gwasgariadau daearyddol, tueddiadau ac, ar gyfer rhywogaethau cynhenid, eu statws Rhestr Goch Ranbarthol yn ôl safonau’r Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur.

Cafodd afancod a baeddod gwyllt eu heithrio o'r asesiad oherwydd ansicrwydd ynglŷn â'u statws yng Nghymru. Roedd y rhan fwyaf o rywogaethau naill ai wedi cynyddu (26%) neu’n sefydlog (43%) o ran eu niferoedd. Mae'r holl rywogaethau estron a gyflwynwyd i Gymru yn ddiweddar wedi cynyddu eu dosbarthiad daearyddol. Mae niferoedd yr holl rywogaethau sydd wedi ymsefydlu – hynny yw, pob rhywogaeth sydd wedi cyrraedd ers ffurfio'r Sianel, ond cyn diwedd y ddeuddegfed ganrif – hefyd wedi cynyddu neu'n sefydlog, ac eithrio'r llygoden ddu, sydd bellach o bosib wedi diflannu. Grwpiau ceirw a chigysyddion sydd â’r nifer fwyaf o rywogaethau â dosbarthiadau sy’n cynyddu; yn wir, mae pob rhywogaeth o geirw yng Nghymru bellach i’w canfod dros ardaloedd mwy eang nag ugain mlynedd yn ôl. I raddau helaeth, mae gan gnofilod, chwistlod, ysgyfarnogod brown a draenogod ddosbarthiadau sefydlog.Nid yw tueddiadau dosbarthiadau llygod yr ŷd a’r rhan fwyaf o ystlumod yn hysbys, o ganlyniad i newidiadau radical ym methodoleg cynnal arolygon dros amser. Yn achos nifer o rywogaethau, ceir diffyg cyffredinol o ran gwybodaeth fonitro.

Ar hyn o bryd, ceir llawer o gyfleoedd i warchod mamaliaid yng Nghymru. Mae Cymru’n
parhau i fod yn gadarnle i’r ffwlbart, er eu bod wedi diflannu bron yn gyfan gwbl o weddill y DU; mae’r ymdrechion presennol i atgyfnerthu poblogaeth y bele wedi bod yn hynod lwyddiannus; ac mae Ynys Môn yn parhau i fod yn ardal allweddol i’r wiwer goch. Ceir poblogaethau sylweddol hefyd o’r ystlum pedol mwyaf a lleiaf, gyda thystiolaeth o ledaeniad cynyddol tua'r gogledd, o bosib o ganlyniad i newid yn yr hinsawdd. Fodd bynnag, mae bywyd gwyllt yng Nghymru hefyd yn wynebu heriau o ganlyniad i’r twf mewn poblogaethau dynol, gofynion amaethyddiaeth a choedwigaeth, a phresenoldeb rhywogaethau estron goresgynnol. Drwy gyfres o astudiaethau achos, mae Cyflwr Mamaliaid yng Nghymru, yn gosod asesiadau o statws cadwraeth yn eu cyd-destun.

Cadwraethwyr yn dod at ei gilydd i achub y gardwenynen feinlais, sydd o dan fygythiad

Mae grŵp o gadwraethwyr blaenllaw wedi ymrwymo i weithio gyda'i gilydd i achub y rhywogaeth brinnaf o gacwn yng Nghymru a Lloegr, y gardwenynen feinlais.

Bydd mwy na 30 o sefydliadau a dwsinau o unigolion, gan gynnwys elusennau cadwraeth, cyrff llywodraethol, gwirfoddolwyr, ffermwyr a busnesau, yn cydweithio ar weledigaeth amlflwyddyn i greu tirwedd lle gall poblogaethau o’r gardwenynen feinlais oroesi a ffynnu.

Bydd y grŵp yn cael ei lywio gan strategaeth gadwraeth y gardwenynen feinlais, a gyhoeddwyd yn ddiweddar. Datblygwyd y strategaeth, "Strategaeth Gadwraeth ar gyfer y gardwenynen feinlais, Bombus sylvarum yng Nghymru a Lloegr 2020-2030" drwy broses gydweithredol a arweiniwyd gan yr Ymddiriedolaeth Cadwraeth Cacwn, ar y cyd â Buglife.

Dolen: https://www.bumblebeeconservation.org/shrill-carde...

Yn ogystal â’r Ymddiriedolaeth Cadwraeth Cacwn a Buglife, aelodau allweddol eraill grŵp llywio'r prosiect yw'r Gymdeithas Cofnodi Gwenyn, Gwenyn Meirch a Morgrug, Cyfoeth Naturiol Cymru, yr RSPB, a Natural England.

Mae colled a dirywiad cynefinoedd yn fygythiad allweddol sy’n ynysu poblogaethau o’r gardwenynen feinlais yng Nghymru a Lloegr. Mae gan y gardwenynen feinlais boblogaethau bach ond pwysig yng Ngwastadeddau Gwent, Cynffig – Port Talbot, a de Sir Benfro a dwy boblogaeth yn Lloegr.

Bydd y gynghrair newydd yn casglu tystiolaeth wyddonol ar boblogaethau presennol y gardwenynen feinlais, yn gweithio gyda thirfeddianwyr i greu rhwydwaith o dirweddau llawn blodau i gefnogi ei hadferiad, ac yn codi ymwybyddiaeth ymysg y cyhoedd am bwysigrwydd y cacwn hardd hyn, sydd o dan fygythiad.

Llun © CNC


Cyhoeddi cyllid newydd ar gyfer prosiectau amgylcheddol mewn cymunedau yng Nghymru

Er mwyn nodi Diwrnod Amgylchedd y Byd (5 Mehefin), lansiwyd dau gynllun ariannu newydd i helpu pobl a chymunedau i greu lleoedd ar gyfer natur gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol mewn partneriaeth â Llywodraeth Cymru, sef:

• Lleoedd Lleol ar gyfer Natur

• Coetiroedd Cymunedol

Mae'r ddau gynllun bellach yn agored ar gyfer ceisiadau a gallwch ganfod y manylion llawn yn y dolenni canlynol:

Cyhoeddiad ariannu

Canllawiau ariannu Lleoedd Lleol ar gyfer Natur

Canllawiau ariannu Coetiroedd Cymunedol

Mae Llywodraeth Cymru wedi rhyddhau datganiad mewn perthynas â lansio'r cynlluniau hyn -darllenwch fwy yma

Mae’r cronfeydd yn cael eu trefnu ar y cyd gan Lywodraeth Cymru a Chronfa Treftadaeth y Loteri Genedlaethol, gyda’r Chronfa Treftadaeth y Loteri Genedlaethol yn delio â’r ceisiadau.

Mae Cyfoeth Naturiol Cymru, ynghyd â rhanddeiliaid, dadansoddiadau data helaeth a deialog barhaus wedi datblygu Datganiadau Ardal ar gyfer saith gwahanol ran o Gymru.

Mae datganiadau ardal yn ddull newydd, yn seiliedig ar leoedd, o reoli ein hadnoddau naturiol.

Mae pob Datganiad Ardal yn amlinellu'r heriau allweddol sy'n wynebu'r ardal benodol honno, yr hyn y gall pob un ohonom ei wneud i wynebu'r heriau hynny, a sut gallwn reoli ein hadnoddau naturiol yn well er lles cenedlaethau'r dyfodol. Bydd y rhain yn cael eu diweddaru'n rheolaidd a'u gwella o un flwyddyn i'r llall wrth i ni ymgysylltu â mwy o bobl, casglu tystiolaeth newydd, cyflwyno syniadau, a gweithio ar draws ffiniau i greu cyfleoedd.

Eich Adborth

O dan bob Datganiad Ardal, ceir adran i roi eich adborth i ddylanwadu ar y camau nesaf.

Darllenwch fwy yma

Mae’r unig nythfa fôr-wenoliaid bach yng Nghymru i’w chael yn Nhraeth Gronant ger Prestatyn yn Sir Ddinbych, sef safle sy’n bwysig yn rhyngwladol gan ei fod yn cyfrannu dros 10% o holl boblogaeth fridio môr-wenoliaid bach y DU yn ogystal ag ychwanegu at nythfeydd pwysig eraill.

Mae cyllid wedi’i sicrhau i gyflog wardeiniaid i ddiogelu’r safle, cyfrannu at astudiaethau gwyddonol ynghylch môr-wenoliaid bach, cydweithio â gwirfoddolwyr o Grŵp Môr-wenoliaid Bach y Gogledd i wella ymwybyddiaeth y cyhoedd, a diogelu’r safle nythu hwn sy’n bwysig yn rhyngwladol. Bu 2019 yn flwyddyn fridio dda hyd yma i fôr-wenoliaid bach yng Ngronant, gyda thua 250 o gywion wedi’u modrwyo y tymor hwn, a 110 yn magu plu hyd yma, fel ar 9 Gorffennaf.

Cafodd y cyllid ei ddarparu gan Gynllun Cymunedau y Dreth Gwarediadau Tirlenwi – sef cynllun ariannu gan Lywodraeth Cymru a reolir gan Gyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru (WCVA), ac mae’r prosiect yn dilyn ymyriad gan raglen LIFE yr Undeb Ewropeaidd.

Môr-wenoliaid © Margaret Holland

melyn

Mae Buglife Cymru wedi lansio ei Adroddiad Gwenyn dan Fygythiad Cymru, yr adroddiad cyntaf o’i fath i archwilio iechyd ein rhywogaethau gwenyn gwyllt sydd dan y bygythiad mwyaf. Mae’r adroddiad yn tynnu sylw at rai o wenwyn gwyllt mwyaf prin Cymru a’r rhai sydd dan y bygythiad mwyaf a’r pethau positif y gallwn ni ei wneud i helpu’r rhywogaethau hyn, gan sicrhau na fyddant yn marw allan yng Nghymru. Mae’r adroddiad wedi canfod bod saith math o’n gwenwyn wedi diflannu yng Nghymru, ac mae pump arall, fel y Wenynen durio fechan eddi hir (Andrena niveata) – ar fin diflannu’n llwyr. Mae mwyafrif y rhywogaethau gwenyn gwyllt a aseswyd gan yr adroddiad wedi dioddef dirywiad sylweddol, yn cynnwys y Gardwenynen feinlais (Bombus sylvarum) y mae ei phoblogaethau craidd bellach eu cyfyngu i Dde Cymru, gan godi pryderon ynghylch rhagolygon y rhywogaethau hyn i’r dyfodol.





Llun Buglife

Cymeradwyo prosiect LIFE

Mae prosiect LIFE CNC ar gyfer Cyforgorsydd Cymru wedi llwyddo yn ei gais am gyllid LIFE yr UE, prosiect £4m y daw £3m ohono o ariannu LIFE yr UE. Nod y prosiect yw gwella cadwraeth y 7 ACA cyforgors sy’n gorwedd yn gyfan gwbl yng Nghymru trwy weithredu camau rheoli ffafriol. Mae CNC yn bwriadu ail-gyflwyno prosiect ‘Sands of Life’ (sy’n anelu i sicrhau statws cadwraethol ffafriol i rywogaethau a chynefinoedd twyni tywod Cymru ar safleoedd allweddol) ym mis Medi. Mae Llywodraeth Cymru’n gweithio gydag APC Eryri a’r RSPB ar brosiect Coetir Gorllewin yr Iwerydd (ACA coetiroedd derw Meirionnydd) i’r RSPB ei gyflwyno ym mis Medi.


Cors Barfog © CNC

Adroddiad ar Gyflwr Adar yng Nghymru 2018

Mae monitro hirdymor yn dangos bod niferoedd a dosbarthiadau bron i draean o adar Cymru yn dirywio'n sylweddol yn ôl Adroddiad diweddaraf Cyflwr Adar yng Nghymru.

Defnyddiwyd monitro hirdymor drwy'r Arolwg Adar Bridio (BBS), sy’n dangos tueddiadau yn achos rhywogaethau daearol a dŵr croyw, yn ogystal â thueddiadau diweddaraf Arolwg Adar Corstir yn achos adar hirgoes, adar dŵr ac adar dŵr eraill, wrth lunio'r adroddiad.

Mae'r adroddiad yn dangos pwysigrwydd poblogaethau adar Cymru mewn trefi, coetiroedd, tir fferm a chynefinoedd arfordirol. Mae dangosydd adar gwyllt Cymru, sy’n seiliedig ar ganlyniadau'r BBS, yn olrhain y dirywiad ers 1994 yn y rhywogaethau adar ar dir isel ac ar dir fferm ucheldirol fel ei gilydd, yn ogystal â thro sydyn ym mhoblogaethau adar coetir, yr olaf yn fwyaf nodedig dros y saith mlynedd diwethaf. Yn drawiadol ymhlith canlyniadau’r BBS, mae’r tafl-lwybrau cadarnhaol mewn perthynas â phoblogaethau trefol Cymru gyda golwg ar Aderyn y To, y Golomen Wyllt a’r Durtur Dorchog o'i gymharu â'r DU yn gyffredinol. Mae Gwenoliaid y Bondo yng Nghymru yn dal eu tir ond mae dirywiad garw yn nifer yr Adar Drudwy.

Un o nodweddion arbennig yr adroddiad hwn yw adran a elwir 'Patrymau newid mewn adar yng Nghymru' lle’r amlygir allbynnau penodol i Gymru o’r Bird Atlas 2007-11 (Balmer et al. 2103). Mae'r rhain yn cynnwys rhain yn cynnwys mesurau pwysigrwydd Cymru yn y dasg o gefnogi poblogaethau bridio'r Frân Goesgoch (76%) y Gwibedog Brith (69%), a Boda’r Mêl (47%) yn y DU, yn ogystal â chyfrannau arwyddocaol poblogaethau gaeafu rhywogaethau arfordirol y DU fel y Fôr-hwyaden Ddu a’r Wylog, yn ogystal ag ymwelwyr anamlach y gaeaf, fel Pinc y mynydd a’r Cigydd Mawr.

Mae'r adroddiad hefyd yn cynnwys mesurau o newidiadau hirdymor (oddeutu 40 mlynedd) yn yr ystod bridio ers yr atlas adar bridio cyntaf. Mae hanner yr holl rywogaethau tir fferm yng Nghymru wedi dioddef colli amrywiaeth bridio, o dros 50% yn achos y Betrisen, y Siglen Felen a Golfan y Mynydd. Mae adar o ucheldiroedd sy’n cael eu ffermio megis y Gylfinir, y Cwtiad Aur, y Grugiar Ddu a Mwyalchen y Mynydd yn dangos colled o ran amrywiaeth.

Mewn cyferbyniad, roedd y rhan fwyaf o adar y gwlypdiroedd wedi cynyddu mewn amrywiaeth ac ymhlith y gwladychwyr newydd yng ngwlypdiroedd Cymru mae’r Titw Barfog, y Crëyr bach, y Cambig a Gwylan Môr y Canoldir. Cymysg yw ffortiwn adar coetiroedd a gweundir gyda dirywiad i’w weld yn amrywiaeth arbenigwyr y coetiroedd e.e. Titw’r Helyg a’r Gnocell Fraith Leiaf, yn cael ei gydbwyso gan y cynnydd yn y rhywogaethau sy'n ffafrio planhigfeydd coedwig fel Hebog yr Ehedydd, y Troellwr, Y Pila a’r Gylfingroes.

Cynhyrchwyd Yr Adroddiad ar y cyd gan yr RSPB, BTO, Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) a Chymdeithas Adaregol Cymru (WOS)

Mae Cymru'n rhoi cartref i fwy na 50% o boblogaethau bridio'r Gwybedog Brith a’r Tingoch yn y DU, adar sy’n nodwedd mewn coetiroedd llydanddail gorllewinol ac ymylon coetiroedd



Addaswyd y testun o ffynhonnell y BTO Delwedd: Gwybedog Brith © CNC

Mae Ymddiriedolaeth y Bobl ar gyfer Rhywogaethau sydd mewn Perygl (PTES) wedi cynhyrchu canllaw newydd defnyddiol i ecolegwyr, rheolwyr tir ac ymgynghorwyr sy'n chwilio am gyngor ar sut i reoli mannau gwyrdd yn well i gefnogi poblogaethau draenogod yn lleol. Mae hyn yn cynnwys unrhyw fannau gwyrdd gan gynnwys parciau, meysydd hamdden, clybiau golff, mynwentydd, rhandiroedd a thiroedd ysgolion.

hedgehog

Hedgehog © David Cooper / PTES

Lansio Hyrwyddwyr Rhywogaethau Cymru

Mae menter Hyrwyddwyr Rhywogaethau Dolen Amgylchedd Cymru (DEC) yn gofyn i Aelodau’r Cynulliad roi cefnogaeth wleidyddol i warchod bywyd gwyllt arbennig a than fygythiad Cymru drwy ddod yn ‘Hyrwyddwyr Rhywogaethau’. Nod y prosiect yw tynnu sylw at amrywiaeth anhygoel byd natur yng Nghymru. Bydd Aelodau Cynulliad yn gallu hyrwyddo amrywiaeth eang o rywogaethau, o wyfyn cliradain Cymreig i ffwng o’r enw tafod y ddaear porffor, yr ystlum pedol mwyaf, llamhidydd yr harbwr ac aderyn rhydio mwyaf Ewrop, y gylfinir. Bydd gwaith yr Hyrwyddwyr Rhywogaethau’n bwysig er mwyn sicrhau bod Cymru’n cyrraedd y targed rhyngwladol o dan y Confensiwn ar Amrywiaeth Biolegol i atal colli bioamrywiaeth erbyn 2020. Bydd hefyd yn helpu i sicrhau bod Cymru’n cyflawni uchelgeisiau Deddf yr Amgylchedd (Cymru) a Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. Y rhywogaethau yw elfennau allweddol neu flociau adeiladu ein hecosystemau ni ac felly maen nhw’n hanfodol er mwyn cyflawni amcan dull o weithredu sy’n canolbwyntio ar ecosystemau.


Lansiad Hyrwyddwyr Rhywogaethau 15fed Mehefin © Nigel Pugh

Adolygiad o bryfed cop (Araneae) prin a than fygythiad Prydain Fawr

Mae Cymdeithas Arachnolegol Prydain wedi rhyddhau adroddiad ar gyflwr pryfed cop Prydain Fawr. Mae’r adroddiad a gomisiynwyd gan CNC yn cynnwys ‘Rhestr Goch’ o rywogaethau a ystyrir fel rhai dan fygythiad o ddiflannu ac mae’n dangos bod 16% o’n rhywogaethau dan fygythiad; mae 18 rhywogaeth yn cael eu hystyried fel rhai Mewn Perygl Allweddol, 30 Mewn Perygl a 54 yn Agored i Niwed. Credir fod tair rhywogaeth wedi diflannu. Hefyd mae Rhestr Ambr o rywogaethau nad ydynt yn cael eu hystyried fel rhai mewn perygl o ddiflannu’n llwyr eto, ond y mae difrifoldeb eu dirywiad yn achos pryder cadwriaethol, wedi cael ei llunio. Mae’r asesiadau’n defnyddio data o’r Cynllun Cofnodi

Pryfed Cop Cenedlaethol ar gyfer Cymru, Lloegr a’r Alban sy’n cynnwys y cyfnod hyd at ddiwedd 2013.

Mae’r adroddiad yn tynnu sylw at anghenion cadwraeth pryfed cop ac yn tynnu sylw at ymdrechion nodedig y gymuned sy’n gwirfoddoli i gofnodi.


Addaswyd y testun o ffynhonnell BAS
Four Spot Orb Weaver (Araneus quadratus) © British Arachnological Society

Cynlluniauard roed i at gyfnerthu'r bob logaeth belaod coed yng Nghymru

Mae Ymddiriedolaeth Natur Vincent yn anelu at ailgyflwyno poblogaeth iach o felaod coed i Gymru, sy'n famal brodorol i'r wlad. Mae bele'r coed (Martes martes), sydd tua maint cath ac yn aelod o deulu'r gwencïod, yn ffafrio byw yng nghoetiroedd. Roedd belaod coed yn arfer bod yn gyffredin ac yn byw ledled Cymru, ond mae'r boblogaeth wedi dirywio'n ddifrifol, ac mae wedi mynd mor isel nad yw'n debygol o wella heb ymyrraeth. Mae Ymddiriedolaeth Natur Vincent yn bwriadu atgyfnerthu'r boblogaeth drwy ddod â rhai belaod coed o boblogaeth iach yn yr Alban. Bydd hyn yn hybu'r niferoedd ac yn cynyddu'r amrywiaeth enynnol. Mae'r ymddiriedolaeth wedi cynnal astudiaeth ddichonoldeb, a rhan o hyn oedd dod o hyd i safleoedd a allai fod yn addas ar gyfer eu rhyddhau. Dewiswyd ardal yn y canolbarth fel safle ar gyfer eu rhyddhau, gan fod ganddi gynefinoedd coetir helaeth, mae dwysedd ei rhwydwaith ffyrdd yn isel, a phrin y ceir gwrthdaro â gweithgareddau dynol, megis saethu helwriaeth. Bydd nifer fach o felaod coed yn cael eu cymryd o safleoedd yn yr Alban, ac unwaith iddynt gael eu rhyddhau yng Nghymru, byddant yn cael eu holrhain yn fanwl â radio. Bydd hyn yn ein galluogi i fonitro lle maent yn sefydlu tiriogaethau, a byddwn yn asesu pa mor llwyddiannus oedd y rhyddhad. Bydd adfer poblogaeth iach o felaod coed yn cynnig posibiliadau sylweddol ar gyfer twristiaeth natur, drwy ddenu ymwelwyr i Gymru i weld belaod coed, fel sy'n digwydd yn yr Alban. Gallai coetiroedd a rheolwyr coetiroedd elwa hefyd, os yw belaod coed yn lleihau poblogaeth wiwerod llwyd, fel sydd wedi digwydd yn Iwerddon.

I ddarganfod mwy am y prosiect, ewch i wefan y prosiect adfer belaod coed.


Delwedd © Ymddiriedolaeth Natur Vincent

hedgehog street

Cyflwr Draenogod Prydain 2018

Caiff yr adroddia ei greu gan The People’s Trust for Endangered Species a’r British Hedgehog Preservation Society ac mae’n diweddaru canfyddiadau blaenorol ac yn disgrifio statws presennol draenogod Prydain ddegawd wedi iddynt gael eu henwi’n rhywogaeth â blaenoriaeth gadwraethol.

Mae’r dadansoddiad diweddaraf, a geir yn yr adroddiad, yn dangos gwahaniaeth amlwg rhwng poblogaethau gwledig a threfol. Mae poblogaethau gwledig yn prinhau tra bo poblogaethau trefol yn sefydlogi neu’n cynyddu.

Strategaeth Cadwraeth ar gyfer Draenog Gorllewin-Ewrop (Erinaceus europaeus) yn y Deyrnas Unedig (2015-2025)
Mae’r ddogfen yn crynhoi’r prif fygythiadau sy’n wynebu’r draenog yn y DU, ac yn cynllunio camau gweithredu ar gyfer y degawd nesaf ac yn ehangu ar waith strategol blaenorol.

Nodau cyffredinol y strategaeth yw:

1) (ardaloedd trefol / maestrefol): Sefydlogi poblogaethau mewn ardaloedd trefol / maestrefol erbyn 2025.

Rydym yn diffinio cwmpas y nod yma fel sefydlu poblogaethau sefydlog o ddraenogod mewn aneddiadau mawr ym mhob sir ar draws y DU.

2) (ardaloedd gwledig): I ddeall ac arddangos y paramedrau ecolegol sy’n cynnal poblogaethau hyfyw o ddraenogod gwledig erbyn 2025.

Hanes y Draenog

Mae draenog Gorllewin-Ewrop (Erinaceus europaeus) i’w ganfod trwy ardal helaeth o Ewrop. Mae wedi ei wasgaru’n eang trwy Brydain Fawr ac Iwerddon ond mae’n absennol o rai o ynysoedd Yr Alban.

Mewn ardaloedd gwledig, mae draenogod yn byw ar gyrion coetiroedd a chloddiau mewn doldiroedd a thir pori garw. Mewn trefi, maent yn defnyddio gerddi a glaswelltir amwynder, yn ogystal â mannau gwyrdd eraill. Rhwng mis Tachwedd a diwedd Mawrth, pan fo bwyd yn brin, bydd draenogod yn gaeafgysgu er mwyn arbed egni, ac yn segur ar y cyfan. Yn ystod gweddill y flwyddyn maent yn anifeiliaid nosol ar y cyfan, gan deithio dros ardaloedd o 10-50ha yn ystod yr haf, a thua 1-2km mewn un noson.

Prosiect Dôl Blodau Gwyllt

Efallai fod dolydd haf â fflach o liw blodau gwyllt i'w gweld ymhlith y glaswellt yn atgof pell erbyn hyn, gyda'r hydref ar ein gwarthaf, ond mae'n amser da i gnoi cil ac edrych ymlaen tuag at arddangosfa'r flwyddyn nesaf. Ychydig iawn o Ddolydd yr Iseldir sydd i'w cael yng Nghymru bellach. Mae'r prosiect hwn yn ceisio helpu i wrthdroi'r dirywiad, ac mae cynnydd da wedi'i wneud:

Llwyddiannau yng Nghymru

O ran y tegeirian llydanwyrdd, mae niferoedd na chofnodwyd mohonynt erioed o'r blaen wedi'u cyfrif yn Nôl Blodau Gwyllt Gwynedd, Caeau Tan y Bwlch - dwywaith cymaint â'r llynedd. Mae hadau o'r safle hwn wedi'u defnyddio i adfer tair dôl newydd yn y sir, gyda chribell felen ac effros yn arwyddion cynnar o lwyddiant.

Sir Benfro yw'r sir ddiweddaraf i adfer dolydd yn sgil y prosiect. Mae hadau o'r Ddôl Blodau Gwyllt, Dolydd y Mynydd, wedi'u gwasgaru'r haf hwn ar fferm gyfagos er mwyn dechrau ar y broses o greu oddeutu 3.5 acer o ddolydd blodau gwyllt yn y sir.

Cyn bo hir bydd gwaith ar y gweill i adfywio dôl blodau gwyllt yn Nyffryn Conwy. Ar ôl sawl blwyddyn o gynghori pobl sut i adfer dolydd o'r fath, bydd Dr Trevor Dines, Arbenigwr Botanegol yn Plantlife, yn dechrau ar y gwaith ei hun, gan ddefnyddio hadau a gafwyd gan Ddôl Blodau Gwyllt Conwy, Dôl y Mwsoglau, i adfer y ddôl blodau gwyllt.


delwedd © Plantlife Cymru

Diweddariad y Gronfa Natur £6m

Cyhoeddiad diweddar: Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi y noddir 18 yn rhagor o brosiectau cydweithrediadol yn rhan o'r fenter Cronfa Natur. Mae'r prosiectau'n amrywio o waith gwella dalgylchoedd afonydd ac ecosystemau morol i adfer mawnogydd a chreu pyllau. Daw hyn â'r cyfanswm i 20 prosiect. Am restr lawn a gwybodaeth ategol, ewch at adran Cronfa Natur gwefan Llywodraeth Cymru.

Bydd y Gronfa Natur £6m yn cael ei defnyddio i gefnogi gweithgaredd mewn saith ardal ddaearyddol a ddewiswyd neu Barthau Gweithredu Natur a ddewiswyd yn arbennig o ganlyniad i'r heriau a'r cyfleoedd y maent yn eu cyflwyno i fioamrywiaeth a gweithredu adnoddau naturiol Cymru. Y Parthau Gweithredu Natur yw:

  • Bannau Brycheiniog – yn arbennig dalgylchoedd Gwy ac Wysg
  • Mynyddoedd Cambria
  • Dyffryn Conwy
  • Arfordir Penfro
  • Cymoedd De Cymru
  • Y Berwyn a'r Migneint
  • Penrhyn Llŷn

  • Bydd y gronfa yn cynnal camau gweithredu ymarferol sy'n addas ar gyfer anghenion pob un o'r saith Parth Gweithredu Natur ac yn cyllido gweithgaredd sy'n mynd i'r afael â dirywiad yn ein bioamrywiaeth ac a fydd, ar yr un pryd, yn cyflawni manteision amgylcheddol, economaidd a chymdeithasol. Bydd hefyd yn cydnabod prosiectau sy'n dangos arloesiad, cydweithredu ac ymarfer da.

    Bydd blaenoriaeth arbennig yn cael ei rhoi i gamau gweithredu a fydd yn gwella dalgylchoedd afonydd, rheoli pysgodfeydd ac ecosystemau morol, camau sy'n gwella mannau gwyrdd naturiol, camau sy'n gwireddu potensial yn yr ucheldiroedd a chamau sy'n ysgogi ac yn datblygu'r budd cyfredol mewn talu am wasanaeth ecosystemol.

    Bydd Llywodraeth Cymru a Cyfoeth Naturiol Cymru yn gweithio'n agos â phartneriaid i ddarparu'r Gronfa, a fydd yn ategu gwaith sydd eisoes yn digwydd yn nhair ardal dreialu Cyfoeth Naturiol Cymru.

    Bydd nifer fechan o gynigion o'r tu allan i'r Parthau Gweithredu Natur yn cael eu hystyried os byddant yn dangos arloesiad a chydweithrediad ac os gallant gyflawni canlyniadau allweddol.

    Bydd Llywodraeth Cymru yn cynnal digwyddiadau yn y saith Parth Gweithredu Natur penodol i gynnal datblygiad prosiectau manwl.

    Gweithdai Cronfa Natur
    Mae Alun Davies, y Gweinidog Adnoddau Naturiol a Bwyd, wedi cyhoeddi camau newydd,a hyd at £6mn yn ychwaneg ar gyfer helpu atal colli bywyd gwyllt a chynefinoedd Cymru.

    Cam cyntaf y gwaith o ddatblygu'r Gronfa Natur oedd casglu syniadau gan randdeiliaid i'n helpuni i gynllunio'r gronfa mewn ffordd fydd yn cefnogi gweithredu ymarferol i gyflawni'r amcanion ageisir. Fel yr eglurwyd yn y gwahoddiad am syniadau, nid ymarfer yn gofyn am gynigion oedd hwn. Cafwyd dros 450 o syniadau ar gyfer y gronfa newydd gan amrywiaeth eang o ddiddordebau.Diolch i bawb a gyflwynodd eu syniadau. Rydym ni ar hyn o bryd yn adolygu'r rhain i gyd, ganedrych ar y cysylltiadau rhwng y syniadau, y themâu sy'n dod i'r amlwg a grwpiau daearyddolposibl er mwyn i ni allu symud y gronfa ymlaen a dynodi'r trefniadau cyllido iawn. Mae'r syniadau bellach i'w gweld ar ein gwefan. Bydd hyn yn eich galluogi i weld y themâu sy'ndod i'r amlwg a'r cysylltiadau rhwng y syniadau, a lle gellid sefydlu trefniadau i gydweithio wrthsymud i'r dyfodol.

    Cynhaliodd: Alun Davies Gynhadledd Cyflwr Natur yn y Sioe Fawr Amaethyddol er mwyn dwyn ynghyd cyrff bywyd gwyllt, tirfeddiannwyr a busnesau Cymru a chytuno ar arddull gytûn ar gyfer atal colli bioamrywiaeth Cymru.

    Galwodd y Gweinidog y gynhadledd yn dilyn cyhoeddi'r adroddiad Cyflwr Natur yn gynharach eleni. Tanlinellodd yr adroddiad grebachiad aruthrol amryw rywogaethau bywyd gwyllt a chynefinoedd yng Nghymru a ledled y DU.

    Atlas Amffibiaid ac Ymlusgiaid Ar-lein Cymru

    Pwrpas yr atlas hwn yw cofnodi’r amffibiaid a’r ymlusgiaid a welwyd yng Nghymru, a’ch annog chi i lenwi’r bylchau gobeithio!

    Mae’r cofnodion hyn yn adnodd hanfodol ar gyfer gwarchod y creaduriaid rhyfeddol yma. Gallwn greu darlun o ddosbarthiad y gwahanol rywogaethau a gweld ble y maent yn ffynnu a ble y maent yn cael trafferthion. Bydd hyn oll yn cyfrannu at y penderfyniadau a’r gwaith cadwraeth a wneir ar lawr gwlad.

    Arolwg ar Iechyd Coed

    Beth am i chi gymryd rhan mewn arolwg cenedlaethol i helpu gwyddonwyr i fonitro a gwarchod ein coed a’n coetiroedd? ‘Ysgyfaint byw’ ein hamgylchedd yw coed ac maen nhw’n gynefin i amrywiaeth eang o fywyd gwyllt ac yn helpu i frwydro yn erbyn newid yn yr hinsawdd. Nid oes angen gwybodaeth arbenigol. Cymerwch ran ac ewch i’r link isod i lawrlwytho arweiniad i Adnabod Coed, nodiadur yn y maes ac adnoddau eraill (Cymraeg a Saesneg) opalexplorenature.org/TreeSurvey

    Rhywogaethau yng Nghymru

    Amffibiaid ac Ymlusgiaid

    Adar

    Cennau

    Cadwraeth Mamaliaid

    Bryoffytau

    Anifeiliaid di asgwrn cefn

    Helpu Bywyd Gwyllt

    Garddio bywyd gwyllt